Rusya Gezi Rehberi

İşte dünyanın en büyük ülkesi: Rusya, resmî adıyla Rusya Federasyonu. Yaklaşık 17.1 milyon km² yüzölçümüyle tüm dünyadaki kara alanının yaklaşık ⅛’ini kaplıyor. Hem Asya hem de Avrupa kıtasında yer alıyor. O kadar geniş ki 9 saat dilimine yayılıyor. Doğası, tarihi, kültürü, edebiyatı, balesi, sanatı, mimarisiyle ziyaretçilere büyüleyici bir deneyim sunan ülke; Sibirya’nın uçsuz bucaksız bozkırlarından, Moskova ve St. Petersburg’un ihtişamlı saraylarına kadar her köşesinde sonsuz bir zenginlik barındırıyor. Burası dünya edebiyatına ve sanatına imzasını atan Dostoyevski’nin, Tolstoy’un, Çehov’un, Puşkin’in, Gorki’nin, Pasternak’ın, Çaykovski’nin ülkesi.

Şimdi biraz Rusya tarihinden bahsedeyim…

• Rürikler ve Devletin Doğuşu (862)  → Rus devlet geleneği, İskandinav kökenli Pagan Viking (Vareg) lideri Rürik’in 862 yılında Novgorod Knezliği’ni kurmasıyla başlamış. Rürik Hanedanı’nın güneye inerek Kiev’i başkent yapmasıyla Doğu Slav kültürünün beşiği olan Kiev Knezliği doğmuş.

• Ruslar’ın Ortodoksluğa Geçişi (988)  → 988 yılında Kiev Knezliği Lideri I. Vladimir, Paganizm’i terk ederek Bizans’ın etkisiyle Ortodoks Hristiyanlığı’nı resmi din kabul etmiş. Dnieper Nehri’nde gerçekleşen kitlesel vaftiz olayı; Rus coğrafyasının alfabe (Kiril), mimari ve kültürel açıdan tamamen Doğu Roma (Bizans) medeniyet havzasına girmesini sağlamış.

• Moğol İstilası ve Altın Orda Egemenliği (13. yüzyıl)  → 13. yüzyılın ortalarında Doğu’dan gelen Moğol (Altın Orda) ordularının bölgeyi işgal ve tahrip etmesiyle Kiev Knezliği tamamen yıkılmış. Yaklaşık 200 süren bu Moğol Boyunduruğu dönemi; Slav merkezlerinin kuzeye, yani Moskova Knezliği’ne kaymasına zemin hazırlamış.

• Korkunç İvan ve Çarlık Rusyası → IV. İvan (Korkunç İvan), 1552 yılında düzenlediği büyük kuşatmayla Kazan Hanlığı’nı ele geçirmiş. Ardından 1556’da Astrahan Hanlığı’nı da alarak Doğu’daki Tatar/Moğol tehdidini tamamen kırmış. 16 Ocak 1547 tarihinde Moskova’daki Dormition Katedrali’nde taç giyerek kendisini ilk kez resmî olarak “Tüm Rusya’nın Çarı” (Tsar) ilan etmiş ve böylece Moskova Knezliği resmen Rus Çarlığı (Russkoye Tsarstvo) unvanını almış.

• Rürikler’in Sonu ve Sahte Dimitriler Dönemi (1598-1605): Korkunç İvan ölünce tahta oğlu Feodor geçmiş. Feodor’un erkek çocuğu olmadığı için hanedanın soyunu sürdürecek tek kişi, Ugliç’te sürgünde yaşayan 9 yaşındaki küçük kardeşi Dimitri’ymiş. Ancak gözü tahtta olan Feodor’un kayınbiraderi Çar Naibi Boris Godunov, Dimitri’yi öldürtmüş. 700 yıllık Rürik Hanedanı da böylece sona ermiş. Bundan sonra sahte Dimitriler türemiş, Rusya iç savaş ve kıtlıkla dolu karanlık Fetret Devri’ne (Smuta) sürüklenmiş.

• Leh İşgali ve Romanov Hanedanı’nın Doğuşu → Bu kargaşadan yararlanan Leh (Polonya) ordusu Moskova’yı işgal etmiş. 1612’de halk kahramanları Kuzma Minin ve Prens Dmitri Pozarski önderliğindeki halk ordusu Moskova’yı kurtarmış. 1613’te Mihail Romanov’un çar seçilmesiyle 1917’ye kadar sürecek Romanov Hanedanı dönemi başlamış.

• Büyük Petro ve Rus İmparatorluğu → Çar I. Petro (Büyük Petro), gerçekleştirdiği köklü batılılaşma reformları ve askeri zaferlerin ardından 1721’de kendisini ilk “İmparator”, ülkeyiyse resmen “Rus İmparatorluğu” ilan etmiş.

• İmparatorluktan Çöküşe ve Devrime (19. yüzyıl – 1917) → Ülke yüzyıllarca bu mutlak monarşiyle yönetilmiş. Zengin aristokrasi karşısında yoksul ve aç halkın yer aldığı ağır bir sosyal eşitsizlik hâkimmiş. I. Dünya Savaşı’nın yarattığı yıkım ve ekonomik çöküş, halkı isyan noktasına getirmiş. Marx’ın fikirleri aydınlar ve işçiler arasında hızla yayılmış.

• 1917 Bolşevik Devrimi → Vladimir Lenin ve Bolşevikler, son Rus İmparatoru II. Nikolay’ı (Romanov Hanedanı) devirdi. “Halk için devlet, sınıfsız toplum” idealiyle komünist rejim kuruldu. İlk hedef; kapitalizmi yok etmek, tüm üretimi devlete geçirmekti. 1922’de resmen SSCB (Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği) kuruldu.

(2019 yılı yapımı Netflix belgeseli The Last Czars; Romanov Hanedanı’nın son dönemini, devrimi ve ailenin sürgün edilerek trajik sonlarına sürüklenişini dramatize ederek anlatıyor. İzlemenizi öneririm.)

• Stalin Dönemi (1924–1953) → Lenin öldü, yerine Josef Stalin geçti. Bu dönemde zorla sanayileşme yapıldı, tarım kolektifleştirilirken milyonlarca insan açlıktan öldü, Gulag kamplarındanda muhalifler, aydınlar, askerler tasfiye edildi. Tüm ibadethaneler kapandı. Çünkü din, ibadet, düşünme yasaktı. SSCB korku devleti oldu. Ancak SSCB bu dönemde devasa bir sanayi ve askeri güç hâline geldi.

Ayrıca Stalin’in 1930’larda hayata geçirdiği Moskova Kanalı projesi, Moskova Nehri ile ülkenin ana damarı olan Volga Nehri’ni birbirine bağlayarak başkentin hem su krizini çözen hem de kentin kaderini değiştiren devasa bir mühendislik hamlesi oldu. Devasa pompa istasyonları ve kilit sistemleriyle nehir suyunu ve yük gemilerini 38 metre yukarı tırmandırmayı başaran bu kanal; Volga, Volga-Baltık Su Yolu ve Ladoga Gölü üzerinden Moskova ile St. Petersburg’u kesintisiz bir su yoluyla birleştirdi. Bu sayede Moskova; Baltık, Beyaz, Hazar, Karadeniz ve Azak denizlerine erişim kazanarak “Beş Denizin Limanı” unvanını aldı. Ancak rekor sürede (1932-1937) tamamlanan bu heybetli altyapı, ağır şartlarda çalıştırılan yüz binlerce Gulag mahkumunun hayatına mal olan karanlık bir hafızayı da beraberinde getirdi.

• II. Dünya Savaşı ve Süper Güç Olma (1941–1945) → Naziler SSCB’ye saldırdı. SSCB 27 milyon insan kaybetti. Ama Berlin’e kadar gidip savaşı kazandı. Savaş bittiğinde dünya ikiye bölündü: Batı (ABD, Kapitalizm) ve Doğu (SSCB, Komünizm).

• Soğuk Savaş (1947–1991) → Adı “soğuk” çünkü doğrudan bir savaş olmadı. Burada aslında iki ideoloji kapıştı: ABD (özgür piyasa, demokrasi) ve SSCB (devlet kontrolü, komünizm). Soğuk Savaş sonunda Doğu Avrupa ülkeleri SSCB’nin kontrolüne girdi (Polonya, Macaristan, Çekoslovakya, Doğu Almanya (DDR), Romanya, Bulgaristan, Arnavutluk, Yugoslavya). ABD tarafında NATO, SSCB tarafında Varşova Paktı kuruldu. Nükleer silah yarışı başladı. Uzay yarışı başladı; ilk uydu (1957’de Sputnik 1), ilk insan (1961’de Yuri Gagarin) SSCB tarafından uzaya gönderildi. II. Dünya Savaşı sonrası Sovyetler Birliği ve Batılı müttefikler arasında bölünen Berlin’de 1961 yılında Berlin Duvarı inşa edildi. İki süper gücün (ABD ve Sovyetler Birliği) kendi ideolojilerine yakın grupları desteklediği savaşlar oldu. Peki neydi bu savaşlar?

✔️ Kore Savaşı (1950-1953): Kuzey Kore (SSCB ve Çin’in desteklediği komünist yönetim) ve Güney Kore (ABD ve Birleşmiş Milletler’in desteklediği demokratik yönetim) arasında oldu. Sonuç olarak Kore, Kuzey Kore ve Güney Kore olarak ikiye bölünmüş olarak kaldı.

✔️ Vietnam Savaşı (1955-1975): Kuzey Vietnam (SSCB ve Çin’in desteklediği komünist hükümet) ve Güney Vietnam (ABD’nin ve Batı’nın desteklediği kapitalist hükümet) arasında oldu. Savaşın sebebiyse Vietnam’ın Fransa’nın sömürge yönetiminden bağımsızlık kazandıktan sonra ikiye bölünmüş olmasıydı. Bu bölünme sonunda Kuzey Vietnam komünist oldu, Güney Vietnam ise kapitalist. Sonuç olarak Kuzey Vietnam zafer kazandı, Vietnam’ı birleştirip komünist bir devlet hâline getirdi.

✔️ Afganistan Savaşı (1979-1989): Afgan hükümeti (Sovyetler Birliği’nin desteklediği) ve Mücahidinler (ABD, diğer Batılı ülkeler, Pakistan, Suudi Arabistan’ın desteklediği ve Sovyet karşıtı Afgan grupları) arasında oldu. 1979’da Sovyetler Birliği, Afganistan’da sosyalist bir hükümeti desteklemek için müdahale etti. Ancak Afgan halkı bu işgale karşı büyük bir direniş gösterdi. Sonuç olarak Sovyetler Birliği, 1989’da Afganistan’dan çekilmek zorunda kaldı. Ancak savaş Afganistan’ı büyük bir yıkıma uğrattı ve mücahidinler daha sonra Taliban’ın kurulmasına zemin hazırladı. Afganistan günümüzde dünyanın kara lekesi bir ülke. Kız çocuklarına eğitim yasaklandı. Kadına şiddet, kölelik meşrulaştı.

• Mihail Gorbaçov (1985) → 1985 yılında yönetime gelen Mikhail Sergeyevich Gorbachev, artık ayakta durmakta zorlanan Sovyetler Birliği’nin ömrünü uzatmak için “açıklık” (glasnost) ve “yeniden yapılanma” (perestroika) gibi hamleler gerçekleştirdi. Ama bu hamleler çökmek üzere olan sistemi kurtarmadı. Tam tersine insanlar, bu sistem zaten yürümezmiş, dedi.

• Çöküş (1989–1991) → Doğu Avrupa ülkeleri birer birer koptu. 1989 yılında Berlin Duvarı yıkıldı. Baltık ülkeleri bağımsızlık istedi. Ukrayna ayrıldı. 1991’de SSCB resmen dağıldı. Rusya tekrar Rusya Federasyonu oldu. ABD tek süper güç kaldı. Soğuk Savaş bitti.

Günümüzde Rusya, federal yarı başkanlık tipi cumhuriyetle yönetilen bir ülke.

Rusya Federasyonu İdari Yapısı

Anayasal olarak Rusya Federasyonu toplam 85 federal konudan (idari birimden) oluşuyor. Bu birimler statülerine ve özerklik seviyelerine göre 6 ana kategoriye ayrılıyor:

22 Cumhuriyet (Özerk Devletçikler)

Kendi anayasası, parlamentosu ve Rusça’nın yanı sıra ikinci bir resmi dili olan etnik özerk birimler.

1. Adıge Cumhuriyet
2. Altay Cumhuriyeti
3. Başkurdistan Cumhuriyeti
4. Buryatya Cumhuriyeti
5. Dağıstan Cumhuriyeti
6. İnguşetya Cumhuriyeti
7. Kabardey-Balkar Cumhuriyeti
8. Kalmıkya Cumhuriyeti
9. Karaçay-Çerkes Cumhuriyeti
10. Karelya Cumhuriyeti
11. Hristiyan/Sibirya hattındaki Komi Cumhuriyeti
12. Mari El Cumhuriyeti
13. Mordovya Cumhuriyeti
14. Saha (Yakutistan) Cumhuriyeti
15. Kuzey Osetya-Alanya Cumhuriyeti
16. Tataristan Cumhuriyeti
17. Tuva Cumhuriyeti
18. Udmurt Cumhuriyeti
19. Hakasya Cumhuriyeti
20. Çeçenistan Cumhuriyeti
21. Çuvaşistan Cumhuriyeti
22. Kırım Cumhuriyeti (Siyasi/Uluslararası tartışmalı statüde olsa da Rusya Anayasası’nda 22. cumhuriyet olarak yer alır).

46 Oblast (Bölge)

Etnik bir temele dayanmayan, nüfusun ezici çoğunluğunu etnik Ruslar’ın oluşturduğu standart valilik/bölge yapıları.

Moskova Oblastı, Leningrad Oblastı, Novosibirsk Oblastı, Sverdlovsk Oblastı, Kaliningrad Oblastı, Amur Oblastı, Arhangelsk Oblastı, Astrahan Oblastı, Belgorod Oblastı, Bryansk Oblastı, Vladimir Oblastı, Volgograd Oblastı, Vologda Oblastı, Voronej Oblastı, İvanovo Oblastı, İrkutsk Oblastı, Kaluga Oblastı, Kemerovo Oblastı, Kirov Oblastı, Kostroma Oblastı, Kurgan Oblastı, Kursk Oblastı, Lipetsk Oblastı, Magadan Oblastı, Murmansk Oblastı, Nijni Novgorod Oblastı, Novgorod Oblastı, Omsk Oblastı, Orenburg Oblastı, Oryol Oblastı, Penza Oblastı, Pskov Oblastı, Rostov Oblastı, Ryazan Oblastı, Samara Oblastı, Saratov Oblastı, Sahalin Oblastı, Sverdlovsk Oblastı, Smolensk Oblastı, Tambov Oblastı, Tver Oblastı, Tomsk Oblastı, Tula Oblastı, Tümen Oblastı, Ulyanovsk Oblastı, Çelyabinsk Oblastı, Yaroslavl Oblastı.

Farklı Statüdeki Diğer Yapılar

Rusya’da cumhuriyet ve oblastlar dışında kalan 17 birim daha var.

• 9 Kray (Eyalet/Karakol Bölgesi): Tarihsel olarak sınır boylarında yer alan, geniş yüzölçümlü coğrafi eyaletler.

Altay, Kamçatka, Habarovsk, Krasnodar, Krasnoyarsk, Perm, Primorsky, Stavropol, Zabaykalsky.

• 3 Federal Şehir: Ülke için stratejik önemi olan ve doğrudan merkeze bağlı ayrı birer idari bölge kabul edilen şehirler.

Moskova, St. Petersburg, Sivastopol.

• 4 Özerk Okrug (Özerk Çevre/Bölge): Genellikle Sibirya’da az nüfuslu yerli halkların yaşadığı, geniş coğrafyalara yayılan özel etnik bölgeler.

Hanti-Mansi, Yamalo-Nenets, Çukotka, Nenets.

• 1 Özerk Oblast: Rusya’daki tek özerk bölge.

Yahudi Özerk Oblastı (Sibirya sınırına yakın Birobidjan merkezli).

Rus Kültürü – Rus Edebiyatı & Rus Balesi & Rus Sanatı

Rus kültürü, dünyaya önemli katkılarda bulunan çok derin bir mirasa sahip. Edebiyat, bale, sanat ve genel olarak kültürel üretim konusunda Rusya; tarih boyunca çok güçlü bir iz bıraktı. İşte birkaç ana başlık altında Rus edebiyatı, balesi ve sanatı hakkında genel bir bakış:

• Rus Edebiyatı

Rus edebiyatı; derin felsefi temalar, insan doğasının sorgulanması ve toplumsal eleştirilerle tanınıyor. Rus edebiyatının en büyük yazarları genellikle roman türünde eserler verdi. Bazı ana isimleri aşağıda listeledim:

✔️ Fyodor Dostoyevski – En bilinen eserleri: Suç ve Ceza, Karamazov Kardeşler, Budala. Dostoyevski’nin eserleri; insanın içsel çatışmalarını, özgür irade ve kötülük gibi evrensel temaları işler. Suç ve Ceza özellikle suçluluk, kefaret ve insanın içsel korkuları üzerine derinlemesine bir inceleme yapar.

✔️ Lev Tolstoy – En bilinen eserleri: Savaş ve Barış, Anna Karenina. Tolstoy; insan ruhunun derinliklerine iner, ahlaki ve toplumsal temalarla insanları ve toplumları sorgular. Savaş ve Barış, hem tarihsel bir roman hem de insanlık durumunu sorgulayan bir başyapıttır.

✔️ Anton Çehov – En bilinen eserleri: Vanya Dayı, Kirli Çamaşır, Sevgi. Çehov, kısa öykülerin ustasıdır. İnsanların basit ve günlük yaşamlarına dair yazdığı eserler, toplumsal sınıfların ve bireysel duyguların derinlemesine bir incelemesidir.

✔️ Aleksandr Puşkin – En bilinen eserleri: Yevgeni Onegin, Boris Godunov. Puşkin, Rus edebiyatının temellerini atan isimlerden biridir. Romantizmin etkisiyle yazdığı şiir ve hikâyeleri, Rus halkının duygusal ve kültürel yapısını anlamaya yönelik güçlü bir bakış sunar.

✔️ Maxim Gorki – En bilinen eserleri: Ana, Çocukluk. Gorki’nin yazıları, sosyal adalet ve devrimci düşüncelerin etkisiyle şekillenmiştir. İşçi sınıfının yaşamını, onların mücadelesini derinlemesine işlemiştir.

✔️ Boris Pasternak – En bilinen eserleri: Doktor Jivago. Şair/yazar Pasternak’ın Doktor Jivago eseri, Rusya’da SSCB resmî görüşüne uygun yazılmadığı gerekçesiyle reddedildi. Ancak kitabın el yazması bir İtalyan gazeteci tarafından yurtdışına kaçırıldı ve 1957’de İtalya’da yayımlandı. Eser kısa sürede çeşitli dillere çevrilerek ünlendi. Ancak bu durum yazarın kendi ülkesinde Sovyet Yazarlar Birliği’nden atılmak istemesine, hatta vatandaşlıktan çıkarılarak sürgün edilmesinin talep edilmesine sebep oldu. Pasternak, bu eseriyle 1958 Nobel Edebiyat Ödülü’ne layık görüldü fakat ödülü reddetti. Bu ödülü reddetme nedeni bilinmiyor. Belki yazar Sovyet rejimini eleştirdiği için siyasi bir karar olduğu düşüncesiyle reddetti, ya da Sovyetler Birliği yönetimi onu ödülü reddetmeye zorladı. Kim bilir… Doktor Jivago; David Lean’in yönettiği, başrolünde Ömer Şerif’in oynadığı 1965 yılı ABD yapımı bir filmle taçlandırıldı. 10 dalda Oscar adayı gösterildi. En iyi uyarlama senaryo, en iyi görüntü yönetimi, en iyi sanat yönetimi, en iyi kostüm ve en iyi orijinal şarkı dallarında olmak üzere 5 Oscar kazandı.

• Rus Balesi

Rusya, bale dünyasının da kalbi olarak bilinir. 19.-20. yüzyıllar Rus balesinin altın çağıdır. Eserler; müzik, dans ve dramayı birleştiren nadir sanat biçimlerinden biri hâline gelmiştir.

✔️ P.I. Çaykovski – En bilinen eserleri: Kuğu Gölü, Fındıkkıran, Uyuyan Güzel. Çaykovski’nin bale müzikleri, bale dünyasında son derece önemli kabul edilir. Bale sadece bir dans gösterisi değil, müziğin duygusal gücüyle birleşen bir tiyatro ve görsel bir şölen hâline gelir.

✔️ Sergei Diaghilev ve Ballets Russes – 1909’da Diaghilev’in kurduğu Ballets Russes (Rus Balesi), dünya çapında büyük bir etki yarattı. Ballets Russes özellikle Batı Avrupa’da bale dünyasına Rus kültürünü tanıttı ve yeni baletler için bir sahne yarattı. Diaghilev’in döneminde ünlü koreograflar (örneğin Vaslav Nijinsky), dansçılar ve besteciler yer aldı.

✔️ George Balanchine – Rus asıllı Amerikalı bir balet ve koreograf olan Balanchine, Ballets Russes ile çalıştı. Modern balenin gelişiminde büyük bir rol oynadı ve çağdaş balenin temellerini attı.

• Rus Sanatı

Rus sanatı tarih boyunca Avrupa ve Asya kültürlerinden etkilense de çok özgün bir biçim aldı. Bu sanat, hem klasik hem de modern temalarla çeşitlendi.

✔️ İkonografi (Ortodoks Rus İkonları) – Rus sanatının çok erken dönemlerine baktığımızda İkonlar önemli bir yer tutar. Ortodoks Hristiyanlık etkisiyle ikonlar, dinî tasvirler olarak Rus sanatının temel taşlarını oluşturdu. İkonlar sadece dini değil, aynı zamanda kültürel bir anlam taşıdı. Andrei Roublev gibi ikon sanatçılarının eserleri, bugün bile Rus sanatının zirvelerindendir.

✔️ 19. yüzyıl Rus Resmi – İlya Repin, Viktor Vasnetsov, Isaak Levitan gibi isimler; Rusya’nın toplumsal yapısını ve tarihini resmettiler. Repin, özellikle Volga’da Borazanlılar gibi eserleriyle, Rus halkının yaşamını ve halkın çektiği sıkıntıları canlandırdı.

✔️ Sosyalist Realizm – Sovyetler Birliği döneminde, sanat Sosyalist Realizm adı verilen bir akımla şekillendi. Bu akım, devrimci temalar ve işçi sınıfını öven resimler üretmeyi amaçlıyordu. Alexander Deineka ve Dmitry Moor gibi sanatçılar bu dönemin önemli temsilcileridir.

✔️ Modern Sanat – 20. yüzyılın başlarında Kazimir Malevich gibi sanatçılar, soyut sanata yöneldi. Malevich’in “Kara Kare” adlı eseri, modern sanatın en önemli simgelerinden biridir. Wassily Kandinsky, soyut resmin öncülerindendir. Renk ve biçimle deneysel çalışmalar yapmıştır.

• Rus Sineması

Sovyet dönemi, Rus sinemasının temellerinin atıldığı bir dönemdir.

✔️ Sergei Eisenstein – En bilinen eserleri: Potemkin Zırhlısı, Ekim. Sovyet sinemasının en ünlü yönetmenlerinden biri olan Eisenstein; sinemayı bir propaganda aracı olarak kullanmış, aynı zamanda sinemanın estetik gücünü de keşfetmiştir. Potemkin Zırhlısı, sinemanın en önemli başyapıtlarından biridir.

✔️ Andrei Tarkovsky – En bilinen eserleri: Solaris, Stalker, Zerkalo. Tarkovsky, Sovyetler Birliği’nin son döneminde ve sonrasında önemli bir yönetmendi. Filmleri derin felsefi ve mistik temalar içerir. Tarkovsky, sinemanın sanatını sadece hikâye anlatmak değil, görsel bir şiir olarak tanımlamıştır.

Sonuç olarak Rus kültürü, hem geleneksel hem de modern sanatlarda derin bir etki yarattı. Edebiyat, bale, görsel sanatlar ve sinema birbirinden çok farklı olsa da; hepsi insan doğasına dair derin sorular sorar ve toplumsal yapıyı tartışır. Rusya’nın tarihi ve toplumsal yapısı bu sanatlara da yansıdı. Bu nedenle Rus kültürü, hem zengin hem de tartışmalı bir mirasa sahip.

Rusya nerede? Rusya’ya nasıl gidilir?

Hem Asya hem de Avrupa kıtasında yer alan Rusya, Kuzey Asya’nın tamamına ve Doğu Avrupa’nın büyük bir kısmına uzanıyor.

İstanbul’dan Rusya’nın birkaç şehrine direkt uçuşlar var. Örneğin St. Petersburg’daki Pulkovo Havalimanı’na (IATA : LED), Moskova’daki Vnukovo Uluslararası Havalimanı’na (IATA : VKO) 4 saatte gidiliyor.

Rusya’ya vize almak gerekiyor mu?

Rusya Federasyonu’na seyahat edecek T.C. umuma mahsus (bordo) pasaport sahiplerinin vize alması zorunlu. Bordo pasaportlular seyahat amaçlarına göre klasik vize veya 4 günde hızlı ve kolay temin edilen elektronik vize (e-vize) seçeneklerinden birini tercih edebiliyor (E-vize için bu sayfaya başvuru yapabilirsiniz: https://evisa.kdmid.ru/). Eğer e-vize için başvurduysanız, size gönderilen onay belgesinin mutlaka çıktısını alın ve ülkede her yerde yanınızda taşıyın. Hususi (yeşil) ve hizmet (gri) pasaportu hamili T.C. vatandaşlarına ve uluslararası taşımacılık yapan profesyonel şoförlere; her 180 günde 90 günü aşmamak şartıyla 30 günlük süreyle vize muafiyeti var.

Ülkeye girişte pasaport memuru vize kayıt (migrasyon) belgenizi veriyor. Bu kâğıdı kaybetmeyin, ülkeden çıkarken geri alıyorlar.

Seyahat Tüyoları:

• Ülkeye girdikten sonra konakladığınız otel veya ev sahibinin sizi resmi olarak kaydettirmesi (registratsiya) zorunlu.
• Sokakta polis çevirmelerine karşı pasaportunuzu, e-vize onayı çıktınızı, vize kayıt (migrasyon) belgenizi her zaman yanınızda bulundurmalısınız.
• Rusya’da internet ciddi bir problem. Sosyal medya da (Instagram, Facebook, X, WhatsApp, YouTube, Telegram, Signal, Discord, Viber, Snapchat) çalışmıyor. Gitmeden önce Hit VPN veya Super VPN indirmenizi öneririm. Böylelikle VPN üzerinden sosyal medyaya bağlanabilirsiniz. Ayrıca eğer eSIM kullanırsanız, uluslararası dolaşıma açık bir eSIM (yabancı IP adresli) aracılığıyla bazen VPN’siz de bu platformlara erişebiliyorsunuz. Eğer Türkiye telefonunuzu yurt dışı kullanıma açarsanız, 24 saatlik bir kısıtlamadan sonra telefonunuz açılıyor. Ancak bahsettiğim platformlara VPN’siz bağlanamıyorsunuz.
• Uluslararası yaptırımlar nedeniyle yabancı kredi kartları (Visa, Mastercard) Rusya’da çalışmıyor. Yanınızda nakit (Dolar veya Euro) götürüp orada Rus Rublesi’ne çevirmeli ya da Rus bankalarından yerel kart (Mir) temin etmelisiniz. Ayrıca kredi kartı sorununu çözmek üzere hazırlanan https://payinrussia.com/ sayfasına kayıt olarak kredi kartınızla da ödeme yapabiliyorsunuz.
• Gitmeden önce Google Maps yerine ülkede çok daha yaygın ve doğru çalışan Yandex Maps ve taksi çağırmak için Yandex Go uygulamalarını telefonunuza mutlaka indirin.
• Rusya’ya kışın gidiyorsanız, oldukça sert bir iklime hazırlıklı olmalısınız. Kat kat giyinmeniz, rüzgâr geçirmeyen kalın montlar, termal içlikler ve buzda kaymayan tabanlı botlar tercih etmeniz gerekiyor.
• Eğer yemeğinizde domuz eti yemek istemiyorsanız, sipariş verirken, Bez Bekom, demelisiniz.

Rusya’da gezilecek yerler listesi

Unutmayın ki dünyanın en büyük ülkesindesiniz! Bu nedenle bütün ülkeyi tek seferde gezmek, hiç de mümkün değil. Ancak bu ülkede eşi benzeri olmayan turlar yapabilirsiniz. Neler mi?

Dünyanın en güzel nehir turları arasında sayılan Volga Nehri turu yapabilirsiniz. 1.800 km yol kat eden bu tur, Avrupa’nın en uzun nehri olan Volga Nehri’nde Moskova ve St.Petersburg gibi Rusya’ya başkentlik yapan iki büyük ve önemli kentin arasında gerçekleşiyor. Bu güzel yolculukta hem bu tarihi yerleri hem de Rusya tarihinin önemli olaylarına tanıklık eden diğer şehir ve kasabaları ziyaret ediyor, güzergâh boyunca 17 adet seviye havuzundan geçiyorsunuz.

Ancak açıklamam gereken önemli birşey var: Moskova-St. Petersburg arasındaki bu yolculuk popüler seyahat kültüründe her ne kadar “Volga Volga” adıyla anılsa da aslında çok daha geniş ve mühendislik harikası bir ağın adı: Volga-Baltık Su Yolu Kanal Yolculuğu. I. Petro’nun (Deli Petro) İki başkenti birbirine su yoluyla bağlama hayaliyle başlayan bu serüven, 1930’lu yıllarda Stalin döneminin devasa mühendislik projeleriyle gerçeğe dönüşmüş. Rekor sürelerde inşa edilen kanallar, dev barajlar ve gemilerin su seviyelerini aşmasını sağlayan seviye havuzları (su asansörü) sayesinde bugün Volga’dan Don Nehri’ne, Hazar’dan Baltık, Karadeniz ve Beyaz Deniz’e kadar kesintisiz bir seyir olanağı sunuluyor.

Dünyanın en güzen tren yolculukları arasında sayılan Trans Sibirya turu yapabilirsiniz. Rus Demiryolları’na ait Trans Sibirya treninde, özel vagonlardaki kendi özel kompartımanınızda yaptığınız bu yolculuk; gezginler için zirve niteliği taşıyor. Bu yolculukta dünyanın üçte birini keşfediyorsunuz. Moskova’dan Vladivostok’a kadar 9.289 km’lik uzunluğuyla dünyanın en uzun demiryolu olan Trans Sibirya; bağlantı hatlarıyla birlikte Moğolistan, Çin, Kuzey Kore ve Japonya‘ya kadar uzanıyor. Bu yolculukta değişik lezzetleri tadıyor, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde bulunan bir çok tarihi eseri /yeri görüyor, Sibirya Ovaları’ndan geçiyor, Baykal Gölü’nde muhteşem bir tekne gezisi yapıyor, Ural Dağları’nın zirvelerine göz atıyor, Moğolistan’ın bozkırlarında yurt çadırlarında konaklıyorsunuz. Üstelik bütün bunları 8 zaman diliminden geçerek yapıyorsunuz.

Ancak şunu da belirtmem gerek… Rusya devasa bir ülke dedik ama yıllarca kendi içinde kapalı olduğu için ülke hakkında çok da fazla bilgi sahibi değiliz. Bizim bildiğimiz yerler en çok Moskova, St. Petersburg ve belki biraz da Murmansk ile sınırlı. Oysa Rusya, gezginlere sonsuz güzellikler sunan bir cevher. Umarım gelecek günlerde Rusya’yı biraz daha fazla keşfedip tanıma fırsatı da bulabiliriz.

Ülkenin başka ülkelerle paylaştığı UNESCO alanları var:

• 98 kilometre uzunluğundaki Curonian Spit, kavisli bir kumul şeridi. Kuron Lagünü’nü Baltık Denizi’nden ayırıyor. Güney kısmı Rusya’nın Kaliningrad Oblastı’nda, kuzey kısmıysa Litvanya’nın güneybatısındaki Klaipėda İlçesi’nde yer alıyor. UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

• Tuva’dan (Tyva Cumhuriyeti) geçen Uvs Nuur Havzası’nın (Havva Gölü Havzası) Rusya’da 7, Moğolistan’da 5 bileşeni var. UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor.

• Zabaykalsky Krai’den geçen Dauria’nın Manzaraları, Rusya’daki Daursky Doğa Koruma Alanı’nın alanları ve Moğolistan’daki 3 bölgeden oluşuyor. UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor.

Şimdi gelin, Rusya’da gezilecek en özel yerlerin listesine bir göz atalım…

Moskova

Rusya’nın başkenti Moskova, hem tarihi hem de kültürel açıdan son derece zengin bir şehir. Kızıl Meydan ve Kremlin Sarayı, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Yükseliş Kilisesi, Kolomenkoye; UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Novodevichy Manastırı Topluluğu, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Moskova’nın yaklaşık 70 kilometre kuzeydoğusunda, Sergiyev Posad kasabasındaki Trinity Sergius Lavra’nın Mimari Topluluğu, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

St. Petersburg

Rusya’nın kültürel başkenti olarak bilinen St. Petersburg‘un (Rusça: Sankt-Peterburg) eski isimleri Petrograd (1914-1924) ve Leningrad (1924-1991) imiş. Bu güzel şehir; Hermitage Müzesi, Sankt Isaac Katedrali ve Peter ve Paul Kalesi gibi yapılarıyla öne çıkıyor. Bu şehirdeki tarihi yapılar ve sanat galerileri, Sankt-Peterburg’u dünyanın önemli sanat ve kültür merkezlerinden biri yapıyor. Saint Petersburg Tarihi Merkezi ve İlgili Anıtlar Grupları, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

10 ülkeden geçen ve 2.820 kilometreden fazla bir mesafeyi kapsayan bir dizi ölçüm üçgenlemesi Struve Jeodezik Yayı, meridyen yayının ilk doğru ölçümünü sağlamış. Leningrad Oblastı’ndan da geçiyor ve UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

Murmansk

Rusya’nın Arktik bölgesinde yer alan ve Murmansk Oblastı’nın yönetim merkezi olan Murmansk, önemli bir liman şehri ve aynı zamanda dünyanın en büyük deniz limanlarından biri. 1916 yılında kurulan şehir, kara yoluyla Avrupa’nın en kuzeyine ulaşım sağlıyor. Murmansk, özellikle I. Dünya Savaşı ve Soğuk Savaş sırasında stratejik bir öneme sahipmiş. Günümüzde burası Rusya’nın kuzey bölgesindeki ticaret ve sanayi faaliyetlerinin merkezlerinden biri olarak öne çıkıyor. Arktik bölgesinde kültürel ve doğal zenginliklere sahip olan kent, kış aylarında kuzey ışıkları (Aurora Borealis) turlarıyla ünlü.

Ugliç

Rus tarihinde çok önemli bir yere sahip olan Ugliç, 1591’de yaşanan Tsarevich Demetrius trajedisiyle biliniyor. Korkunç İvan’ın son oğlu ve tahtın varisi olan 9 yaşındaki küçük Prens Demetrius (Dimitri), Ugliç Kremlini’nin bahçesinde boğazı kesilmiş hâlde ölü bulunmuş. Bu ölüm, Rurik Hanedanı’nın sonunu getirmiş ve ülkeyi büyük bir iç savaşa sürüklemiş.

Tataristan Cumhuriyeti

Hem Tatar hem de Rus kültürlerinin harmanlandığı bir şehir olarak öne çıkan Kazan, Tataristan’ın başkenti. Kazan Kremlin Tarihi ve Mimari Kompleksi, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Kazan Federal Üniversitesi Astronomi Gözlemcileri, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Kazan’a 130 km uzaklıktaki Bolgar Tarihsel ve Arkeolojik Kompleksi, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Kazan’a 65 km uzaklıktaki Sviyazhsk kasaba adasının Astsup Katedrali ve Manastırı, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

Novgorod

Orta Çağ Rusya’sının önemli merkezlerinden biri olan Novgorod, eski Rusya’nın mimarisini en iyi şekilde yansıtan örneklerden bazılarını sunuyor. Novgorod ve Çevre Tarihi Anıtları, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

Sibirya Federal Bölgesi

Novosibirsk, Novosibirsk Oblastı ve Sibirya Federal Bölgesi’nin başkenti. Aynı zamanda Rusya’nın Moskova ve St. Petersburg’dan en kalabalık üçüncü kenti. Güneybatı Sibirya’da, Obi Nehri kıyısında yer alıyor.

Sibirya’nın kalbinde yer alan Irkutsk, Baykal Gölü’nün kıyısında yer alıyor. Burası bölgenin tarihi açısından büyük öneme sahip. Dünyanın en derin gölü olan Baykal Gölü, doğa severler için âdeta bir cennet. Baykal Gölü, UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor.

Sibirya bölgesinde yer alan Krasnoyarsk, etkileyici doğal güzelliklere sahip bir şehir. Putorana Platosu, Krasnoyarsk şehri yakınlarındaki dağlık bölge; UNESCO Dünya Doğal Mirası listesinde yer alıyor ve bu bölgenin benzersiz ekosistemi ve doğasıyla dikkat çekiyor.

Sochi

Karadeniz kıyısındaki Sochi, Rusya’nın en popüler tatil bölgelerinden biri. 2014 Kış Olimpiyatları’na ev sahipliği yapan bu şehir, dağlar ve deniz arasında eşsiz manzaralar sunuyor. Sochi’nin 50 km kuzeyindeki Batı Kafkasya, UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor. Bu alan, Kahukas Doğa Koruma Alanı dâhil olmak üzere 7 bileşenden oluşuyor.

Altay Cumhuriyeti

Rusya’nın güneydoğusunda yer alan Altay Cumhuriyeti, etkileyici doğası ve zengin kültürel geçmişiyle dikkat çekiyor. Burada yer alan Altay Dağları, antik kaya sanatının izlerini barındıran alanlarla ünlü. Altay’ın Altın Dağları (Altai ve Katun Doğal Rezervleri, Teletskoye Gölü, Belukha Dağı, Ukok Platosu’ndan oluşuyor), UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor.

Dağıstan Cumhuriyeti

Rusya’nın en güneydeki şehri olan Derbent, tarihi surları ve kale yapılarıyla dikkat çekiyor. Citadel, Antik Şehir ve Derbent Kale Binaları; UNESCO Dünya Kültürel Miras listesinde yer alıyor.

Kizhi Adası

Karelya Cumhuriyeti’ndeki Onega Gölü’nde yer alan Kizhi Adası (Kiji), 18. yüzyıla tarihlenen çivisiz tahta kiliseleriyle ünlü. Kizi Adası’ndaki Kishi Pogost, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Onega Gölü ve Beyaz Deniz’in Petroglifleri, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

Arkhangelsk

Rusya’nın kuzeyinde, Beyaz Deniz kıyısında yer alan Arkhangelsk; tarihi bir liman şehri. Etkileyici doğası ve tarihi geçmişiyle dikkat çekiyor. Arkhangelsk çevresinde yer alan Solovetsky Adaları Kültürel ve Tarihi Topluluğu ve Kenozero Gölü Kültür Manzarası, bölgenin kültürel ve doğal zenginliklerini yansıtan UNESCO Dünya Kültür Mirası alanları.

Başkurdistan Cumhuriyeti

Rusya’nın güneydoğusunda, Volga Nehri’nin üst havzasında yer alan Ufa, Bashkortistan’ın başkenti. Zengin kültürel mirası ve geleneksel halk sanatlarıyla tanınıyor. Ufa yakınlarındaki Shulgan-Tash Mağarasının Kaya Resimleri, tarih öncesi döneme ait önemli kaya resimleriyle UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine dâhil.

Çukotka Özerk Okrugu

Anadyr, Rusya’nın en doğusundaki Çukotka Özerk Okrugu’nun başkenti. Zorlu iklimi ve bozkırlarıyla bilinen bu bölge, eşsiz vahşi doğasıyla dikkat çekiyor. Wrangel Island Rezervi Doğal Sistemi; Anadyr’den ulaşılabilen, hayvan çeşitliliğiyle ünlü ve UNESCO Dünya Doğal Mirası listesinde yer alan önemli bir alan.

Kamçatka Krayı

Petropavlovsk-Kamchatsky; Kamçatka Yarımadası’nda, okyanus kıyısında yer alan bir şehir. Volkanik faaliyetleri ve etkileyici doğasıyla ünlü. Kamçatka’nın Yanardağı, UNESCO Dünya Doğal Miras listesinde yer alıyor.

Komi Cumhuriyeti

Rusya’nın kuzeyindeki Syktyvkar, Komi Cumhuriyeti’nin başkenti. Bölgesel kültürün ve geleneklerin önemli bir merkezi olarak biliniyor. Kuzey Ural Dağları’ndaki Bakire Komi Ormanları, Syktyvkar’dan erişilebilen, bölgenin el değmemiş orman alanlarını kapsayan ve UNESCO Dünya Doğal Mirası listesine dâhil edilen bir alan.

Primorskiy Krayı

Çin ve Kuzey Kore sınırları yakınlarında yer alan ve Uzak Doğu Rusya’nın en önemli şehirlerinden biri olan Vladivostok, denizle iç içe bir yaşam tarzını yansıtıyor. Burası Asya ve Avrupa arasındaki önemli bir liman kenti. Sihote-Alin Sıradağları (Sihote-Alin Doğa Koruma Alanı, Goralij Zoological Preserve, Bikin Nehri Vadisi), Vladivostok’un çevresinde yer alan, doğal zenginlikleri ve koruma alanlarıyla UNESCO Dünya Doğal Mirası listesinde yer alan bir bölge.

Pskov

Rusya’nın batısında, tarihi ve kültürel anlamda büyük öneme sahip olan Pskov; Orta Çağ Rus mimarisinin örneklerini barındırıyor. Pskov Mimarlık Okulu Kiliseleri, bu şehirde yer alan ve UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alan önemli dini yapılar arasında bulunuyor.

Yakutistan (Saha Cumhuriyeti)

Yakutsk; Rusya’nın kuzeydoğusunda, donmuş toprakları ve sert iklimiyle tanınan bir şehir. Dünyanın en soğuk başkenti olma özelliğine sahip. Lena Sütunlar Doğa Parkı, Yakutsk yakınlarında, dev kaya sütunlarıyla ünlü ve UNESCO Dünya Doğal Mirası listesine dâhil edilen etkileyici bir doğa alanı.

Vladimir

Rusya’nın Avrupa kısmında yer alan Vladimir, tarihi zenginlikleriyle öne çıkan ve Orta Çağ Rus mimarisinin en önemli örneklerini barındıran bir şehir. Vladimir ve Suzdal Beyaz Anıtları, şehirdeki beyaz taş yapılarla UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine dâhil.

Vologda

Rusya’nın batısında yer alan Vologda, tarihi yapıları ve Orta Çağ’dan kalma kiliseleriyle ünlü bir şehir. Ferapontov Manastırı Topluluğu, Vologda bölgesinde yer alan tarihi bir manastır kompleksi ve UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.

Yaroslavl

Volga Nehri’nin kıyısında yer alan Yaroslavl, Rusya’nın en eski ve en kültürel şehirlerinden biri. Yaroslavl Şehri Tarih Merkezi, bu tarihi şehir merkezinin korunmuş bölümleriyle UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine dâhil.

Rusya; tarihi mirası, kültürel zenginlikleri ve doğa harikalarıyla büyüleyici bir destinasyon. Burada her bir şehir, geçmişin izlerini taşıyan yapıları ve etkileyici manzaralarıyla birer açık hava müzesine dönüşüyor. Rusya, ziyaretçilere sadece bir ülke gezisi değil; aynı zamanda derin bir tarih ve kültür yolculuğu vadediyor.

Keşfetmeniz dileğiyle…