Güney Frigya – Afyonkarahisar & Frig Vadisi

Afyonkarahisar denince pek çoğumuzun aklına şüphesiz termal oteller, sucuk, kaymak geliyor. Ancak bir de tarih sahnelerinde yerini alan Frigler’in geçtiği yerler var ki buralar apayrı öneme sahip. Ben de size bu yazımda işte bu tarihi yerlerin yer aldığı Frigya ve Frig Vadisi’nden bahsedeceğim. O zaman buyrun, UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici listesinde bulunan dağlık Frigya’ya ve Frigya’nın güney bölgelerine hep beraber bir göz atalım.

Frigya; Ankara, Afyonkarahisar, Eskişehir illerinin tamamı, Kütahya‘nın büyük bölümü ve Konya, Isparta, Burdur’un kuzeyindeki coğrafyanın antik dönemlerdeki adı. Doğal oluşumlarıyla Kapadokya‘ya çok benziyor, tarih olaraksa daha bile eski. Frig Yolu olarak adlandırılan 506 km uzunluğundaki yolsa Frig başkenti Gordion Antik Kenti (Polatlı, Ankara), Seydiler (Afyonkarahisar) ve Yenice Çiftliği (Ahmetoluğu Köyü, Kütahya) olmak üzere 3 noktadan başlayıp Frig Vadileri’ne giriyor.

Anadolu’yu bağlayan yolların kavşak noktasındaki bölge, tarih boyunca egemen toplumların iştahını kabartmış. Sönmüş bir yanardağ olan Türkmen Dağı’nın lavlarıyla kaplı bölgede başta Frigler olmak üzere egemen toplumlar çeşitli eserler bırakmış. Lidyalılar, Persler ve Helenistik dönem sonrasında da Romalılar ve Bizanslılar burada yaşamış. Ancak bölgede en çok iz bırakanlar Frigler olduğu için burası Frigya Vadileri olarak anılıyor.

Frig Vadileri’nin en önemli yerleriyse şöyle: Afyonkarahisar’da Köhnüş ve Karababa; Eskişehir’de Yazılıkaya, Kümbet, Asmainler, Zahran; Kütahya’da İnli ve Fındık Vadileri.

Frigya’da gezilecek yerler listesi

Frig Vadisi boyunca savunma yapıları, kaya mezarları, kaya yerleşimleri, kaya kiliseleri, kaya anıtları, sunaklar, antik yollar, kervansaraylar, tümülüsler, peri bacaları var. Burası doğal oluşumlarıyla Kapadokya’ya çok benziyor. İnsan burada tarihi ve doğal dokunun içinde gezerken kendini bambaşka bir âleme gitmiş gibi hissediyor.

Gordion Antik Kenti (Polatlı, Ankara), Seydiler (Afyonkarahisar) ve Yenice Çiftliği (Ahmetoluğu Köyü, Kütahya) olmak üzere 3 noktadan başlayıp Frig Vadileri’ne giren 506 km uzunluğundaki Frig Yolu, Frigler’in kalbi Yazılıkaya’da birleşiyor. Yolun yapım projesi bölge valiliklerinin eşgüdümünde kurulan FRİGKÜM (Frigya Kültürel Mirasını Koruma ve Kalkınma Birliği) tarafından destekleniyor. Yol boyunca yürümek, bisiklete binmek mümkün.

Yolun 104 km’lik kısmı İhsaniye sınırlarından geçiyor. Buranın köylerine girip köylülerle sosyalleşiyorsunuz. Teyzeler, amcalar size öylesine bir kucak açıyor ki kalbinizin çarpmasına engel olamıyorsunuz ❤.

Ayrıca Çaltepe Sosyal Tesisleri’nde doğanın ve tarihin içinde lezzetli bir mola verebilirsiniz. Biz molamızı verdik, üstelik İhsaniye Belediye Başkanı Şaban Çabuk’un elinden patiklerimizi de alarak. Nereden çıktı patik, demeyin. İhsaniye Belediyesi artık patik patentini aldı.

Daha önce Frig Yolu’na Eskişehir tarafından geldim ve Kuzey Frigya bölgesini detaylı gezdim. Bu seferse Afyonkarahisar’dan Güney Frigya yoluna giriş yaptım. Size de şimdi yolun bu kısmını anlatacağım…

Emre Gölü ve Emre Baba Tekkesi

Burası aslında yok edilen bir Bektaşi köyü. 1781 yılında Mutasarrıf Bekir Paşa burada bir katliam yapmış. Köy halkının büyük çoğunluğu ölmüş, sağ kalanlar da kaçmış.

Gün batımında gölün üzerindeki yansımalar ve hemen yanındaki Frig eserleri, fotoğraf tutkunları için kartpostal niteliğinde kareler sunuyor.

Peri Bacaları

Volkanik arazi üzerinde bulunan İhsaniye, İscehisar, Bayat ve Bolvadin ilçelerinde değişik biçimlerde, şapkalı veya şapkasız çok sayıda peri bacaları var. Peri bacalarının en yoğun olduğu bölgelerse İscehisar İlçesi’nin Seydiler Kasabası’ndan başlayarak İhsaniye İlçesi’nin Döğer Kasabası’na kadar uzanan Turizm Kuşağı Yolu ile birbirine bağlanan güzergâh çevresinde görülüyor.

Göynüş Vadisi

Dağlık Frigya’nın en büyük nekropolu (mezarlığı) Göynüş Vadisi’nde yer alıyor. M.Ö 7. yüzyıla tarihlenen ve kabartmalarla süslü bu mezar anıtları, Frigler’in ölümsüzlük ve güç anlayışını gözler önüne seriyor.

Aslantaş

Göynüş Vadisi’ndeki Aslantaş’ın önemli bir kralın mezarı olduğu sanılıyor. Aslan, Frigya’da koruyucu kutsal güç sembolü. Bu anıtın ön yüzündeki mezar odasının her iki yanında da kükreyen 2 heybetli aslan ve ayakları altında birer yavru aslan var. Kapı üzerindeyse aslanları içine alan hayat ağacı kabartması bulunuyor.

Yılantaş

Göynüş Vadisi’ndeki Yılantaş anıtı görkemli bir şekilde yüksekteyken muhtemelen antik çağlardaki bir depremle yıkılmış ve asırlardır kendi hâlinde yerde yatıyor. Bu anıt parçalandığı için günümüzde sadece iç kirişlerini görebiliyoruz. Yılan kabartması anıtın ön yüzünde alt tarafında yer alıyor. Kapıda birbirine sarılan iki yılan kabartmasıyla kapının iki yanında da mızraklarıyla yılana saldıran iki savaşçı var. Ancak ters dönen kaya altında olduklarından görülmüyorlar.

Maltaş

Göynüş Vadisi’ndeki Maltaş açık hava tapınağının M.Ö 7. yüzyılda yapıldığı sanılıyor. 11 metre olan anıtın 6 metrelik bölümü toprağa gömülü kalmış. Tapınağın ön cephesi üçgen çatılı ve geometrik motifli. Üzerinde Frig dilinde yazılmış ve henüz çözümlenmemiş bir yazıt bulunuyor. Bu da anıtı daha gizemli hâle getiriyor.

Ayazini Köyü

Roma ve Bizans dönemlerinde de yerleşim yeri olarak kullanılan bu köy, kaya kiliseleri ve metropol kalıntılarıyla dolu. Köy kahvesinde bir mola verip tarihin içinde yaşamanın ne demek olduğunu yerlilerinden dinlemelisiniz.

Ayazini Kilisesi (Oyma Kilise)

İhsaniye ilçesi Ayazini Köyü girişinde tüf sarp kayalık içinde yer alan ve 10. yüzyıla tarihlenen bir Bizans kilisesi var. Kilise yapısının özelliği dış cephe olarak kaya yüzeyine oyulmuş apsisli ve kubbeli olması. Apsislere üstten baktığınızda bir deniz kabuğu şekli görüyorsunuz. Hata yapılmadan oyulan bu kaya kütlesi tam bir sanat eseri.

Avdalaz Kalesi

Ayazini Köyü’nde bulunan Avdalaz Kalesi; tüf kayaya oyulmuş, çok katlı ve çok odalı bir yapı. Burası yerleşim yeri olarak kullanılmış.

Dünyanın İlk Apartmanı

Avdalaz yerleşim yeri; dünyanın ilk ilkel apartmanı kabul ediliyor. M.Ö 8. yüzyılda Frigler tarafından kayalara oyularak yapılan bu çok katlı yaşam alanları, tarihin ilk toplu konut örneği olarak sayılıyor.

Yazılı Şapel

9. yüzyıla tarihlenen şapelde asıl ilginç olan 1914 yılında yazılan modern Yunanca yazı: Çok yaşa Yunanlılar’ın Kralı 13. Konstantin. Yunan işgalinin 1919’da başladığı düşünüldüğünde işgalden 5 yıl önce bu yazının yazılmış olması sizce de ilginç değil mi?

Frigya – Antik Yol

Tam 3.000 yıl önce atlı savaş arabalarının tekerleklerinin aşındırarak derinleştirdiği, sonradan kağnılar, yakın zamana kadar da motorlu araçlar tarafından kullanılan yoldan kim bilir kaç kral geçmiştir? Rus jeolog Alexander Koltypin ise bu izlerin 14 milyon yıl geriye gittiğini ve üstün zekâlı bir ırkın yaşadığı döneme ait olduğunu iddia ediyor. Kim bilir?

Ülkemin her köşesini çok sevmeme rağmen Kapadokya’nın bende ayrı bir yeri vardı. Şimdi buraya Frigya kültürünün ışığındaki Frig Vadisi de eklendi. Zaten sizce de bu bölge kalbimde yer etmekte haklı değil mi?

506 km boyunca uzanan Frig Yolu, henüz Likya Yolu kadar adını duyurmamış olsa da buranın dokusu bambaşka. Frig tarihine açılan kapılarda uzanan yerleşimler, yemyeşil doğanın içinde keşfedilmeyi bekliyor…