Borneo Adası Gezi Rehberi

Dünyanın en eski yağmur ormanlarına ev sahipliği yapan Borneo Adası, 3 ülke tarafından paylaşılıyor: Malezya, Brunei, Endonezya. Burası; tropik doğası, benzersiz biyoçeşitliliği ve zengin kültürel mozaiğiyle yeryüzünün en büyüleyici coğrafyalarından biri. Hint Okyanusu ile Pasifik Okyanusu’nun kesişiminde yer alan bu devasa ada; sık ormanları, mistik nehirleri ve endemik türleriyle gezginlere unutulmaz bir macera sunuyor. Güneydoğu Asya’nın kalbinde yükselen Borneo, doğanın el değmemiş görkemini keşfetmek isteyenler için âdeta yaşayan bir cennet.

Borneo Adası; yüzyıllar boyunca yerli Dayak kabilelerinin, deniz tüccarlarının ve büyük imparatorlukların yaşam alanı olmuş. Erken dönemlerde Çinli ve Hintli tüccarların uğrak noktası olan ada, 15. yüzyıldan itibaren güçlü Brunei Sultanlığı’nın kontrolüne girmiş. 19. yüzyılda Avrupalı sömürgeci güçlerin bölgeye gelişiyle batıda ve kuzeyde İngiliz; güneydeyse Hollanda hâkimiyeti kurulmuş. İkinci Dünya Savaşı sonrasında gerçekleşen bağımsızlık süreçleriyle birlikte ada; günümüzde Malezya, Endonezya ve Brunei sınırlarındaki hâlini aldı.

Borneo Adası’nda gezilecek yerler listesi

Borneo, yüzölçümü bakımından dünyanın en büyük üçüncü adası. Coğrafi olarak tek bir bütün olsa da siyasi olarak üç ayrı ülke arasında paylaşılıyor: Malezya (Sabah ve Sarawak eyaletleri), Brunei, Endonezya (Kalimantan eyaleti). Bu benzersiz yapısı sayesinde Borneo; etnik çeşitliliği, farklı kültürel dokuları ve koruma altındaki millî parklarıyla çok yönlü bir seyahat deneyimi vadediyor.

Etnik Kültür Köyleri – Malezya – Endonezya – Brunei

Borneo Adası’nda yaşayan çok sayıda etnik grup var. Bu etnik grupları değişik yerlerde görmeniz mümkün:

• Sabah (Malezya)

Kota Kinabalu şehir merkezine yaklaşık 25-30 dakika mesafede, Inanam bölgesindeki ormanlık vadide yer alan Mari Mari Kültür Köyü’nde 5 ana etnik grubun (Dusun, Rungus, Lundayeh, Bajau, Murut) evleri, yemekleri, kıyafetleri, yaşam tarzları canlandırılıyor.

Sabah eyaletinin Papar bölgesinde yer alan Borneo Kültür Köyü, alan olarak eyaletin en büyük kültür köylerinden biri. Burada Dusun Papar, Murut, Bajau, Brunei, Tidung ve Penampang Kadazan gibi Sabah’ın 7 farklı etnik grubuna ait geleneksel ev yapılarını bir arada görebiliyorsunuz.

• Sarawak (Malezya)

Santubong Dağı’nın eteklerinde, yaşayan bir müze olarak hizmet veren Sarawak Kültür Köyü; Sarawak bölgesinde yaşayan 40’a yakın alt etnik grubun 7’sini temsil eden mimari yapılara ve kültürel sergilere ev sahipliği yapıyor. Açık hava müzesi niteliğindeki bu köyde geleneksel evleri (longhouse, kulübe, çiftlik evi vb) sergilenen ve yaşam tarzları aktarılan 7 temel etnik grup var: Iban, Bidayuh, Orang Ulu, Melanau, Penan, Malay, Çinli. Sonradan oluşturulan kültür köyleri içinde bence en güzeli burası.

• Kalimantan (Endonezya)

Doğu Kalimantan’ın Samarinda şehri yakınlarında yer alan Desa Budaya Pampang (Pampang Kültür Köyü), Dayak Kenyah kabilesinin kültürünü ve mirasını korumak için kuruldu. Köyün merkezinde demirağacından (ironwood) yapılan oymalı devasa geleneksel uzun ev (Lamin Adat) yer alıyor. Özellikle hafta sonları düzenlenen geleneksel danslar, kuş tüyü başlıklar ve otantik dövme sanatlarıyla yaşayan bir Dayak kültürü sergileniyor.

Güney ve Doğu Kalimantan’ta doğrudan nehir kıyısındaki gerçek kabile köylerini ziyaret edebiliyorsunuz. Loksado bölgesinde yaşayan Dayak Meratus etnik grubu veya Mahakam Nehri boyunca sıralanan Benuaq Dayak köyleri, geleneksel uzun evleri (Longhouse) ve bambu sallar üzerindeki yaşamlarıyla özgün bir kültür rotası sunuyor.

• Brunei Darussalam

Brunei’de tamamen suya inşa edilen, “Doğunun Venedik’i” olarak adlandırılan tarihi bir yerleşim yeri var: Kampong Ayer (Bandar Seri Begawan). Brunei Nehri üzerinde kazıklar üzerine kurulan Kampong Ayer, dünyanın en büyük su köyü kompleksi. 40’tan fazla bağlantılı köyden oluşan ve binlerce kişinin yaşadığı bu alan; ahşap yürüyüş yolları, okulları, camileri ve evleriyle yüzyıllardır süregelen Brunei Malay su kültürünü canlı tutuyor.

Kinabalu Millî Parkı – Sabah – Malezya

Kinabalu UNESCO Küresel Jeoparkı’nın alçak kısımlarında tropik yağmur ormanları, yüksek kısımlarında alpin ormanları var. Bu park 2 dağa ev sahipliği yapıyor: Kinabalu Dağı (4.095 m yüksekliğiyle Malezya’nın en yüksek dağı) ve Tambayukon Dağı. UNESCO Dünya Doğa Mirası Listesi’nde yer alan Kinabalu Millî Parkı, binlerce endemik bitki ve orkide türünün yanı sıra zengin bir fauna çeşitliliğine sahip. Crocker Range Millî Parkı da UNESCO Biyosfer Rezervi ilan edildi.

Kinabalu Parkı, UNESCO Triple Crown (Üçlü Taç) unvanını alan dünyadaki 4 yerden biri. Bir yerin UNESCO Üçlü Taç unvanı alabilmesi için UNESCO Küresel Jeoparkı, UNESCO Biyosfer Rezervi, UNESCO Dünya Mirası olarak UNESCO’nun 3 listesine girmesi gerekiyor. Dünyada bu unvana sadece Çin’deki Shennongjia UNESCO Küresel Jeoparkı, Güney Kore’deki Jeju Adası UNESCO Küresel Jeoparkı, Malezya’daki Kinabalu UNESCO Küresel Jeoparkı ve Tayland‘daki Nakhon Ratchasima sahip. Peki bu unvan neden bu kadar nadir? Çünkü bir bölgenin hem jeolojik geçmişini kusursuz koruması (Jeopark), hem mevcut ekosistemi ve yaban hayatını sürdürülebilir kılması (Biyosfer), hem de insanlık tarihi için “Üstün Evrensel Değer” taşıması (Dünya Mirası); oldukça zorlu kriterlerin bir araya gelmesini gerektiriyor. Bu yüzden Üçlü Taç, sürdürülebilir turizm ve koruma alanında zirve nokta sayılıyor.

Orangutan Rehabilitasyon Merkezleri – Sabah – Sarawak – Malezya

Öncelikle biraz orangutanlardan bahsedeyim. Asya’da yaşayan tek büyük primat olan orangutanlar, dünyada sadece Borneo ve Sumatra adalarındaki yağmur ormanlarında yaşıyor. DNA’ları insanlarla %97 benzerlik gösteriyor. Aile olarak değil, bireysel yaşıyorlar.

• Sabah (Malezya) – Sepilok Orangutan Rehabilitasyon Merkezi, Sabah eyaletindeki Sandakan yakınlarında kurulan ve yetim kalmış veya yaralanmış orangutanları tekrar vahşi doğaya kazandırmayı amaçlayan dünyaca ünlü bir merkez. Yağmur ormanının kalbinde yer alan Sepilok Orangutan Rehabilitasyon Merkezi, ziyaretçilere bu sevimli canlıların beslenme saatlerini ve rehabilitasyon süreçlerini yakından izleme imkânı veriyor.

Sabah eyaletinde Kinabatangan Nehir Kıyısı’nda nehir safarisi yaparak vahşi orangutanları izlemek de mümkün.

• Sarawak (Malezya) – 1975 yılında kurulan Semenggoh Wildlife Centre, Sarawak eyaletindeki Kuching şehir merkezine yaklaşık 20 kilometre mesafede bulunan Semenggoh Doğa Rezervi içinde bir merkez. Yetim kalmış, yaralanmış veya yasa dışı evcil hayvan ticaretinden kurtarılmış orangutanları yeniden doğaya kazandırmak amacıyla hizmet veriyor. Ziyaretçiler, orangutanların ormanda yeterli meyve bulamadıkları dönemlerde kurulan özel besleme platformlarında bu muazzam canlıları doğal ortamlarında gözlemleme fırsatı elde ediyor.

• Kalimantan (Endonezya) – Tanjung Puting Ulusal Parkı’nda nehir tekneleriyle (klotok) yağmur ormanının derinliklerine yapılan yolculuklar, vahşi yaşam gözlemi için dünyadaki en ünlü rotalardan biri.

Bako Millî Parkı – Sarawak – Malezya

Bako Millî Parkı, Sarawak eyaletinin en eski millî parkı. Dik kayalıkları, deniz bacaları, mangrov ormanları ve zengin biyoçeşitliliğiyle öne çıkıyor. Borneo’ya özgü olan endemik hortumlu maymunları (Proboscis Monkey) barındıran Bako Millî Parkı, doğa yürüyüşü rotaları ve vahşi yaşam gözlem noktalarıyla ada gezisinin en keyifli duraklarından biri.

Gunung Mulu Millî Parkı – Sarawak – Malezya

Gunung Mulu Millî Parkı; Sarawak eyaletinin balta girmemiş ormanlarında yer alan, devasa kireçtaşı kanyonları ve dünyanın en geniş mağara sistemleriyle tanınan büyüleyici bir park. UNESCO Dünya Doğa Mirası Listesi’nde bulunan Gunung Mulu Millî Parkı, akşam saatlerinde milyonlarca yarasa çıkışına sahne olan Sarawak Odası (Sarawak Chamber) ve sivri kayalıklarıyla doğaseverleri kendine hayran bırakıyor.

Niah Millî Parkı – Sarawak – Malezya

Miri şehri yakınlarında yer alan Niah Millî Parkı, Güneydoğu Asya’nın en eski insan varlık izlerine ev sahipliği yapan, doğayla insanlık tarihinin iç içe geçtiği çok özel bir alan. UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesi’nde yer alan park; toprağın derin katmanlarında saklanan 50.000-70.000 yıllık insan fosillerini, prehistorik yaşam izlerini, mistik bir atmosfer sunan devasa Büyük Mağara’yı (Great Cave), duvarları kızıl hematit boyalı “ölüm kayığı” resimleriyle süslü Ressamlar Mağarası’nı (Painted Cave / Kain Hitam) bir arada barındırıyor.

Tanjung Puting Millî Parkı – Kalimantan – Endonezya

Tanjung Puting Millî Parkı, Endonezya’nın Orta Kalimantan bölgesinde yer alan ve nehir tekneleriyle (Klotok) keşfedilen dünyaca ünlü bir koruma alanı. UNESCO Biyosfer Rezervi Listesi’nde yer alan Tanjung Puting Millî Parkı; vahşi yaşamda özgürce yaşayan orangutanları, hortumlu maymunları ve egzotik kuş türlerini doğal ortamlarında gözlemlemek için mükemmel bir yer.

Derawan Adaları – Kalimantan – Endonezya

Derawan Adaları; Doğu Kalimantan açıklarında yer alan ve bakir plajları, turkuaz denizi, zengin deniz yaşamıyla bilinen tropik bir adalar topluluğu. UNESCO Dünya Doğa Mirası Geçici Listesi’nde yer alan Derawan Adaları; dev deniz kaplumbağaları, mantaları ve Kakaban Adası’ndaki zararsız denizanası gölüyle dalış tutkunları için âdeta bir cennet.

Sultan Ömer Ali Seyfettin Camii – Brunei

Sultan Ömer Ali Seyfettin Camii, Brunei Sultanlığı’nın başkenti Bandar Seri Begawan’da yer alan ve İslam mimarisinin Asya’daki en ihtişamlı örneklerinden biri kabul edilen görkemli bir yapı. Yapay bir lagünün ortasında yükselen ve altın kaplama kubbesiyle dikkat çeken Sultan Ömer Ali Seyfettin Camii, Brunei’nin zenginliğini ve dini mirasını simgeleyen en önemli durak.

Borneo Adası; büyüleyici yağmur ormanları, nadir vahşi yaşam türleri ve üç farklı ülkeye yayılan zengin kültürel mozaiğiyle sıradan bir tatilin ötesinde unutulmaz bir keşif rotası. Orangutanların izini sürmekten dünyanın en eski mağaralarını keşfetmeye kadar pek çok özel deneyimi barındıran bu devasa ada, doğanın el değmemiş gücünü hissetmek isteyen her gezginin seyahat listesinde ilk sıralarda yer almayı hak ediyor.