Kuching Gezi Rehberi – Borneo’nun Kültür Potası
Güneydoğu Asya’da yer alan Borneo Adası, yüzölçümü açısından dünyanın en büyük üçüncü adası. 3 ülke tarafından paylaşılıyor: Malezya, Endonezya ve Brunei. Bu yazımda da adanın Malezya’ya ait olan kısmında yer alan Sarawak eyaletinin başkenti Kuching hakkında bilgiler vereceğim. Borneo Adası’nın gizemli ve balta girmemiş coğrafyasında, Sarawak Nehri’nin kıyısına zarifçe kurulmuş olan Kuching; adanın en entelektüel, en düzenli ve çok kültürlü başkenti. Malayca’da “kedi” anlamına gelen adıyla dünyada benzersiz bir sempati kazanan bu kent, sadece sokaklarındaki kedi heykelleriyle değil; sömürge dönemine tarihlenen mimarisi, yağmur ormanlarının büyüleyici vahşi yaşamı ve rengârenk etnik yapısıyla büyüleyici bir tezatlar senfonisi sunuyor. Farklı inançların, nehir kültürünün ve modern şehir yaşamının harmanlandığı Kuching, Borneo’nun vahşi doğasına açılan en güvenli ve davetkâr kapı sayılıyor.
Kuching’in tarihi, onu Güneydoğu Asya’nın diğer sömürge şehirlerinden ayıran oldukça sıra dışı bir döneme tanıklık etmiş: “Beyaz Rajahlar” dönemi. 1841 yılında Brunei Sultanı’na yardım eden İngiliz serüvenci James Brooke’a bölgenin yönetiminin verilmesiyle başlayan bu İngiliz Brooke hanedanlığı, şehre derin bir Avrupa sömürge dönemi karakteri kazandırmış. Brooke ailesinin üç nesil süren ve II. Dünya Savaşı’ndaki Japon işgaline kadar devam eden bu mutlak yönetimi boyunca Kuching; korunaklı bir ticaret merkezi hâline gelmiş, nehir ticaretiyle de zenginleşmiş. Şehrin mimari ve kültürel DNA’sını kalıcı olarak değiştiren bu dönem, Çinli göçmenlerin ve yerel Dayak kabilelerinin şehre entegre olmasıyla benzersiz bir toplumsal mozaik yaratmış.
Kuching, resmi UNESCO tescilleri söz konusu olduğunda iki farklı ve net unvana sahip:
• UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı (Gastronomi): Kuching, zengin mutfak kültürü sayesinde 2021 yılında UNESCO Yaratıcı Şehirler Ağı’na (UCCN) “Gastronomi” alanında dâhil edildi. Bu unvan, şehrin çok kültürlü yapısından doğan mutfak mirasının sürdürülebilir şekilde korunması ve uluslararası alanda tanıtılması nedeniyle doğrudan şehrin mutfak ekosistemine verildi.
• Songket Dokuma Sanatı (UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras): Malezya’nın altın ve gümüş ipliklerle yapılan geleneksel el dokuma sanatı Songket, 2021 yılında UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras Listesi’ne kabul edildi. Kuching ve çevresindeki Sarawak topluluklarında bu zanaat, düğünlerden kraliyet törenlerine kadar yaşayan resmi bir kültürel miras olarak varlığını sürdürüyor.
Kuching’de gezilecek yerler listesi
Borneo Adası, 3 ülke tarafından paylaşılıyor: Malezya, Endonezya ve Brunei. Borneo’nun Malezya’ya ait olan kısmında yer alan Sarawak eyaleti de adanın kuzeybatısında yer alıyor. Kuching şehri de bu güzel eyaletin başkenti. Kuching, hem nehir kenarındaki tarihi yapılarıyla hem de çok kısa bir mesafede yer alan ulusal parklarıyla gezginlere çok zengin bir keşif rotası sunuyor.
Şehirde konaklama önerilerime gelince… Hilton Kuching şehir merkezinde oldukça iyi bir tercih.
Legacy Hill Hotel şehir merkezinde şık bir butik otel.
Kuching’de deniz tatili yapmak istiyorsanız, şehre yaklaşık 40 dakika uzaklıkta Güney Çin Denizi’nin kıyısında yan yana konumlanan Damai Beach Resort ve Damai Lagoon Resort; Kuching bölgesinin en popüler iki sahil kaçış noktası olarak öne çıkıyor. Ancak bence Damai Lagoon Resort kardeş oteline göre biraz daha yeni.
Eğer doğanın içinde bir konaklama deneyimi yaşamak isterseniz; Santubong Yarımadası’nda yer alan Permai Rainforest Resort, Santubong Dağı’nın eteklerinde ve Güney Çin Denizi kıyısında konumlanan ekolojik bir doğa oteli. 44 dönümlük el değmemiş tropikal yağmur ormanının içine yayılan tesis; ahşap ağaç evleri (treehouse) ve orman kabinleriyle misafirlerine doğanın tam kalbinde bir konaklama deneyimi sunuyor. Çevresindeki doğa yürüyüş parkurları, kano ve stand-up paddleboard gibi su sporları olanaklarının yanı sıra, alanın biyolojik çeşitliliği sayesinde konaklamanız boyunca gümüşlü langur (Silvered Leaf Monkey) veya hortumlu maymun (Proboscis Monkey) gibi nadir canlıları doğal ortamlarında gözlemleyebiliyorsunuz. Sarawak Kültür Köyü’ne (Sarawak Cultural Village) yürüme mesafesinde bulunan rezerv, hem kültürel keşifler yapmak hem de şehrin gürültüsünden uzaklaşıp yağmur ormanının huzurunu hissetmek isteyen gezginler için ideal bir kaçış noktası.
Kuching turu sırasında mutlaka Sarawak Nehri’nde seyreden tekne turlarına katılmanızı öneririm. Gün batımında düzenlenen bu turlar, hem şehri farklı bir açıdan görmek hem de geleneksel dans gösterisi izlemek için çok keyifli. Yemekli veya yemeksiz olarak bilet alabiliyorsunuz. Biz Royal Kutching Cruise ile bu turu yaptık. Bu geziyi Sarawak turumuzu organize eden Miri merkezli Wah Tung Travel planladı. Bu nehir turu, Kuching turunun olmazsa olmazı. Herşeyiyle harikaydı. Eğer kendileriyle iletişime geçmek isterseniz, holiday@wahtunggroup.com adresine e-posta gönderebilirsiniz.
Şimdi gelin, şehri birlikte gezelim…
Kuching Waterfront (Kordon Boyu)
Sarawak Nehri boyunca uzanan geniş ve modern yürüyüş yolu Kuching Waterfront (Kordon Boyu), şehrin sosyal kalbi sayılıyor. Burası nehrin sakin ritmini izlemek, akşamüstü geleneksel nehir teknelerini (sampan) seyretmek ve nehrin karşı yakasındaki tarihi silüeti fotoğraflamak için en ideal nokta.
The Astana (Valilik Sarayı)
1870 yılında İkinci Beyaz Rajah Charles Brooke tarafından eşi Ranee Margaret için bir düğün hediyesi olarak yaptırılan görkemli saray (The Astana), Sarawak Nehri’nin kuzey kıyısında yükseliyor. Sömürge dönemi mimarisiyle yerel Sarawak evlerinin tarzını harmanlayan geniş çatılı üç ayrı binadan oluşan bu yapı, günümüzde Sarawak Valisi’nin resmi konutu olarak kullanılıyor. İç kısmı halka açık olmasa da nehir kordonundan (Waterfront) bakıldığında siluetiyle dikkat çeken saray, bakımlı bahçeleri ve nehre hâkim konumuyla Kuching’in Beyaz Krallar dönemindeki ihtişamını simgeliyor.
Fort Margherita (Margherita Kalesi & Brooke Gallery)
Sarawak Nehri’ne hâkim stratejik bir tepeye inşa edilen Fort Margherita; 1879 yılında Charles Brooke tarafından şehri ve nehir ticaretini korsan saldırılarından korumak amacıyla kurulmuş. İngiliz şato mimarisini andıran siperlikli kuleleri ve beyaz surlarıyla tam bir Orta Çağ kalesini andıran bu tarihi yapı, günümüzde Brooke Gallery adıyla müze olarak hizmet veriyor. İçinde Sarawak’ın 100 yılı aşkın süren Beyaz Krallar (Brooke Hanedanlığı) dönemine ait kişisel eşyaları, tarihi belgeleri ve krallığın kuruluş hikâyesini sergileyen kale; hem tarihi dokusu hem de terasından sunduğu Kuching manzarasıyla mutlaka keşfedilmesi gereken bir durak.
Tua Pek Kong Tapınağı
Şehrin en eski Çin tapınağı olan Tua Pek Kong, 19. yüzyıldan beri nehre bakan kırmızı duvarları ve ihtişamlı mimarisiyle Kuching’in çok kültürlü inanç yapısının en somut sembolü kabul ediliyor.
Hong San Si Tapınağı
Wayang Street üzerinde yer alan Hong San Si Tapınağı, 1848 yılına tarihleniyor. Orijinal adı Feng Shan Shi (Hokkien lehçesinde Hong San Si) olan yapı, “Dağdaki Anka Tapınağı” anlamına geliyor. Tapınak, özellikle “Kong Teck Choon Ong” (Kutsal Lord) adlı tanrıya adanmış. Girişindeki ejderha oymalı sütunlar, çatısındaki karmaşık ejderha ve anka heykelleriyle dikkat çeken tapınak; tarih boyunca birçok yangın ve restorasyon atlatmış.
Çin Mahallesi
Kuching’in kalbinde, Main Bazaar ve Carpenter Street boyunca uzanan Çin Mahallesi (Chinatown); şehrin en eski ve ruhu olan ticaret merkezlerinden biri. 19. yüzyılda adaya yerleşen Çinli tüccarların kurduğu mahallede geleneksel iki katlı dükkânlar (shophouses), baharat ve hediyelik eşya satan yerel işletmeler, nesillerdir hizmet veren çay evleri yan yana sıralanıyor. Sokaklar boyunca yükselen tütsü kokuları, renkli Çin fenerleri, tarihi tapınaklar ve heykeller; burayı hem yürüyerek keşfetmek hem de Kuching’in köklü çok kültürlü mirasını hissetmek için şehrin en keyifli rotası hâline getiriyor.
Kuching Kedi Müzesi (Kuching Cat Museum)
Şehrin kuzeyindeki belediye binası kompleksinin içinde yer alan ve dünyada kedi temasına adanan ilk ve en büyük merkez olan sıra dışı sergi alanı Kuching Kedi Müzesi, kentin “Kediler Şehri” unvanının en eğlenceli kanıtı. Antik Mısır’daki kedi mumyalarından modern popüler kültürdeki kedi figürlerine, Borneo’nun yerel kedi türlerinden sanat eserlerine kadar binlerce objeyi barındıran bu rengârenk müze; gezginlerin seyahat günlüklerine kentin o kendine has ve sevimli mitolojisini eklemek için kesinlikle kaçırılmaması gereken bir durak.
Sarawak Doğa Tarihi Müzesi (Natural History Museum)
1908 yılında “Second Ladies Club” olarak inşa edilen binada hizmet veren Sarawak Doğa Tarihi Müzesi, Borneo Adası’nın flora ve faunasına dair zengin bir koleksiyona ev sahipliği yapıyor. İçinde ada ekosistemine ait endemik memeliler, sürüngenler, böcekler, nadir kuş türleri ve deniz canlıları sergileniyor.
Borneo Kültür Müzesi (Borneo Cultures Museum)
Fütüristik mimarisiyle dikkat çeken Borneo Kültür Müzesi, Malezya’nın en büyük ikinci müzesi. Müze; Borneo’nun binlerce yıllık kabile tarihini, yerli halkların benzersiz el sanatlarını, kültürel mirasını, adanın benzersiz biyoçeşitliliğini ve yağmur ormanlarının jeolojik öyküsünü interaktif sergilerle sunuyor.
Tarihi Mahkeme Binası ve Sömürge Dönemi Kolonyal Bölgesi (Old Court House)
Kuching Waterfront’un hemen arkasında, Beyaz Rajahlar (Brooke Hanedanı) döneminden miras kalan asırlık yapılar topluluğu Tarihi Mahkeme Binası ve Sömürge Dönemi Kolonyal Bölgesi; 1874 yılına uzanan köklü geçmişiyle şehrin sömürge hafızasını oluşturuyor. Günümüzde şık tasarım kafelerine, yerel sanat galerilerine, açık hava etkinlik alanlarına ve bir kültür merkezine ev sahipliği yapan bu kolonyal kompleks; heybetli sütunları, gölgeli avluları ve ahşap tavan işçiliğiyle kentin tarihi atmosferini solumak ve keyifli bir kahve molası vermek için harika bir şehir içi sığınağı.
Main Bazaar ve Tarihi Alışveriş Sokakları (Main Bazaar Kuching)
Waterfront’un tam karşısında yan yana dizilen iki katlı tarihi Çin dükkânlarından oluşan en eski ticaret caddesi Main Bazaar ve Tarihi Alışveriş Sokakları; Kuching’in sosyal ve ticari hayatının asırlardır atan kalbi. Yerel kabilelerin el emeği göz nuru hasır sepetlerini, geleneksel pua kumbu dokumalarını, ahşap kabile maskelerini ve meşhur Sarawak karabiberini bulabileceğiniz bu otantik dükkânlar; rengârenk tabelaları ve nostaljik atmosferiyle kentin yaşayan yerel kültürünü fotoğraflamak için kusursuz bir nokta.
Hindistan Caddesi ve Kuching Hindistan Camii
Main Bazaar’ın hemen paralelinde uzanan, rengârenk tentelerle kapatılmış trafiğe kapalı tarihi Hindistan Caddesi; Kuching’in çok kültürlü etnik yapısını en saf hâliyle gözler önüne seriyor.
Yüzyıllar önce şehre yerleşen Hintli Müslüman tüccarların baharat, tekstil ve otantik kumaş kokularıyla bezeli bu caddenin tam ortasına gizlenen Hindistan Camii, 19. yüzyılın ortalarında inşa edilen mütevazı mimarisiyle dikkat çekiyor. Çarşı dükkânlarının arasına sıkışmış gizli bir pasajdan girilen bu tarihi ibadethane, kentin köklü ticaret geçmişini ve kültürel çeşitliliğini hissetmek adına mutlaka adımlanması gereken duraklardan biri.
Kuching City Mosque (Kuching Şehir Camii – Pembe Camii)
Nehir kenarına yakın bir tepe üzerinde yükselen ve pembe-altın sarısı kubbeleriyle şehrin en ikonik yapılarından biri olan Kuching Şehir Camii (eski adıyla Sarawak Eyalet Camii), kentin siluetine zarafet katıyor. 1968 yılında inşa edilen ve halk arasında “Pembe Camii” olarak da bilinen bu görkemli yapı, geleneksel İslam mimarisiyle modern çizgileri harmanlıyor. Gün batımında kubbelerine yansıyan ışık oyunlarıyla büyüleyici bir fotoğraf karesi sunan cami, Kuching’in hoşgörülü ve renkli doğasını simgeleyen en önemli dini yapılardan biri.
Kuching Floating Mosque (Kuching Yüzen Cami / Masjid India Bandar Kuching)
Sarawak Nehri’nin hemen kıyısında, kazıklar üzerine inşa edilerek suya yansımalarıyla nehre âdeta “yüzermiş” gibi tutunan Floating Mosque (Yüzen Cami); Kuching’in en yeni ve etkileyici modern mimari örneklerinden biri. Özellikle akşam saatlerinde ışıklandırması nehir sularında süzülürken, arkasındaki Darul Hana Köprüsü ile birlikte görsel bir şölen sunuyor. Nehir kordonu (Waterfront) yürüyüşünün en büyüleyici final noktası olan yapı, hem yerel halkın hem de seyahatseverlerin gün batımını izlemek için bir araya geldiği göz alıcı bir durak.
Sarawak Çin Tarihi Müzesi (Chinese History Museum)
Kuching kordonu üzerinde yer alan Çin Tarihi Müzesi, 1912 yılına tarihleniyor. Müze, Borneo’ya göç eden Çin topluluklarının tarihini anlatıyor. Sergilerde adaya yerleşen farklı Çin gruplarının kültürel mirası, geleneksel el sanatları, ticaret geçmişleri ve günlük yaşam gereçleri sergileniyor.
The Round Tower (Yuvarlak Kule)
Beyaz silindirik bir bina olan The Round Tower (Yuvarlak Kule), 1886 yılında Brookes döneminde savunma kışlası ve eczane olarak inşa edilmiş. Günümüzde Kafe/Restoran işletmesi ve el sanatları merkezi olarak hizmet veriyor.
Brooke Dockyard (Brooke Tersanesi) Endüstriyel Miras Müzesi
Sarawak Nehir Kordonu’nun (Waterfront) hemen batı ucunda yer alan Brooke Dockyard Industrial Heritage Museum (Brooke Tersanesi Endüstriyel Miras Müzesi), Kuching’in denizcilik ve endüstri tarihine ışık tutan en özgün yapılardan biri. 1912 yılında Beyaz Krallar döneminde (Rajah Charles Brooke) nehir taşımacılığı ve gemi onarımı için inşa edilen tarihi kuru havuz ve mühendislik atölyeleri, günümüzde kentin sanayi mirasını sergileyen bir müzeye dönüştürüldü. Orijinal döküm makineler, vinçler, tarihi marangozluk ekipmanları ve gemi tamir araçlarının korunduğu bu açık/kapalı sergi alanı; ziyaretçilerini 20. yüzyılın başındaki denizcilik teknolojileri arasında nostaljik bir yolculuğa çıkarırken, Kuching’in bir ticaret limanı olarak nasıl geliştiğini de gözler önüne seriyor.
Bako Ulusal Parkı
Şehre yaklaşık bir saat mesafede olan Bako Ulusal Parkı, Sarawak’ın en eski ulusal parkı. Parka karadan ulaşım yok. Önce Kampung Bako’ya (Bako Köyü) gelmeniz, buradan da motorlu teknelerle parka ulaşmanız gerekiyor. Dik kayalıklara, endemik etobur sürahi bitkilerine ve dünyada sadece Borneo’da yaşayan, büyük burunlarıyla bilinen nesli tehlikedeki Proboscis (hortumlu) maymunlarına ev sahipliği yapıyor.
Semenggoh Yaban Hayatı Merkezi
Şehir merkezine yaklaşık 30 kilometre mesafede yer alan Semenggoh Yaban Hayatı Merkezi (Semenggoh Wildlife Centre), doğal ortamlarında korunan ve rehabilitasyon sürecinde olan orangutanları çok yakından görme fırsatı sunuyor. Parkı 8:00-10:00 veya 14:00-16:00 saatleri arasında ziyaret edebiliyorsunuz.
Ziyaretçiler, orangutanların ormanda yeterli meyve bulamadıkları dönemlerde kurulan özel besleme platformlarında bu muazzam canlıları doğal ortamlarında gözlemleme fırsatı elde ediyor. Parkın girişiyle besleme platformlarının arasında 1,5 km mesafe var. Bu yolu yürüyerek ya da buggy ile gidebiliyorsunuz. Buggy için eksta ücret ödemek gerekiyor.
Ancak şunu da unutmamak gerekir ki burası bir hayvanat bahçesi değil. Eğer hayvanlar doğal ortamlarında yiyecek bulursa, özel besleme platformuna gelmeyebiliyor. Ben şanslıydım, tam 4 tane orangutan gördüm. Üstelik çok yakınıma kadar geldiler.
Sarawak Kültür Köyü (Sarawak Cultural Village)
Santubong Dağı’nın eteklerinde, yaşayan bir müze olarak hizmet veren Sarawak Kültür Köyü (Sarawak Cultural Village); Sarawak bölgesinde yaşayan 40’a yakın alt etnik grubun 7’sini temsil eden mimari yapılara ve kültürel sergilere ev sahipliği yapıyor. Açık hava müzesi niteliğindeki bu köyde geleneksel evleri (longhouse, kulübe, çiftlik evi vb) sergilenen ve yaşam tarzları aktarılan 7 temel etnik grup var: Iban, Bidayuh, Orang Ulu, Melanau, Penan, Malay, Çinli.
Köyde her gün saat 11:30 ve 16:00’da etnik grupları tanıtan 45 dakikalık danslı gösteri yapılıyor. Gezinizi bu gösteri saatlerine göre ayarlamanızı öneririm. Gerçekten de harika bir gösteri izliyorsunuz.
Kuching Wetlands Millî Parkı
Kuching şehir merkezine yaklaşık 15 kilometre uzaklıkta yer alan Kuching Wetlands Millî Parkı, Ramsar Alanı olarak koruma altına alınan benzersiz bir mangrov ekosistemi. Salak ve Santubong nehirlerinin delta sistemini kapsayan bu koruma alanı; sık mangrov ormanları, dolambaçlı nehir kanalları ve zengin biyolojik çeşitliliğiyle öne çıkıyor. Özellikle gün batımına yakın nehir turlarıyla keşfedilen park; Borneo’ya özgü hortumlu maymunlara (Proboscis monkey), tuzlu su timsahlarına, gümüşlü langurlara ve Irrawaddy yunuslarına ev sahipliği yapıyor. Hava karardığındaysa mangrov ağaçlarını aydınlatan binlerce ateş böceğinin sunduğu büyüleyici manzara, burayı doğa ve fotoğraf tutkunları için vazgeçilmez bir rotaya dönüştürüyor. Burası nefis bir park. Çok fazla bilinmiyor ama ben kesinlikle kaçırmamanızı öneririm.
Kuching; sömürge geçmişinin mimari zarafetini, UNESCO tescilli gastronomi dehasını ve yanı başındaki vahşi Borneo doğasını kusursuz bir dengede sunuyor. Tarihin ve nehir kültürünün sakin ritmini hissetmek, her köşe başında bir kedinin sıcaklığıyla selamlaşmak ve dünyanın en zengin mutfak mozaiklerinden birini deneyimlemek isteyen entelektüel gezginler için Kuching; Borneo macerasının olmazsa olmaz durağı.
