Moldova Gezi Rehberi
Moldova veya resmî adıyla Moldova Cumhuriyeti; Doğu Avrupa’da yer alan, 1991 yılında SSCB’nin dağılmasının ardından bağımsızlığını kazanan bir ülke. Sınırları içinde Moldova’ya bağlı özerk bir devlet olan Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi (Gagavuzya) ile BM üyesi hiçbir ülke tarafından tanınmayan ve tek taraflı bağımsızlığını ilan eden de facto cumhuriyet Transdinyester Moldova Cumhuriyeti var. Burası seyahat haritalarında çok fazla yer almasa da aslında içinde saklı hazineler barındıran bir yer. Dünyanın en eski bağcılık ve teruar bölgelerinden biri olduğundan, köklü üretim geleneklerini keşfetmek isteyen gezginleri de kendine çekiyor. Üstelik ülkemizden vizesiz, hatta pasaportsuz bile gidilebiliyor!
Moldova nerede? Moldova’ya nasıl gidilir?
Doğu Avrupa’da yer alan Moldova, Romanya ve Ukrayna ile komşu. İstanbul’dan başkent Kişinev’deki Kişinev Uluslararası Havalimanı’na (IATA: RMO) direkt uçuşlar 1,5 saat sürüyor.
Moldova’ya vize almak gerekiyor mu?
Diplomatik, hizmet, hususi, umuma mahsus T.C. pasaport hamilleri; Moldova’ya seyahatlerinde 90 gün süreyle vizeden muaf. Hatta 2019’da imzalanan Kimlikle Seyahat Anlaşması gereğince çipli kimlik kartıyla pasaportsuz Moldova’ya giriş yapabiliyorsunuz. Dikkat! Eğer Moldova turu rotanıza Transdinyester Moldova Cumhuriyeti’ni dâhil etmek istiyorsanız, buraya pasaportla gitmek zorundasınız. Çünkü Transdinyester Moldova Cumhuriyeti’ne girebilmek için mutlaka pasaport gerekiyor.
Ancak dikkat! 2022 Rusya-Ukrayna Savaşı nedeniyle Moldova üzerinden Avrupa’ya çok sayıda kaçak göçmen gidince Moldova da sıkı güvenlik önlemleri almaya başladı. Ben şanslıydım, biraz sorgulayıp ülkeye aldılar. Ancak sorgu odasına kilitlenip ekstra sorgulananlar, hatta deport edilenler olduğunu duydum. Bu nedenle Moldova’ya gelmeyi düşünüyorsanız; mutlaka ama mutlaka otel rezervasyonunuzu, dönüş biletinizi, seyahatiniz süresince geçerli seyahat sağlık sigortanızı ülkeye girişte gümrükte beyan etmelisiniz. Ayrıca varsa Schengen/ABD vizenizi gösterin. Eğer uzun bir sorgu süreci geçirmek istemiyorsanız, tüm belgelerinizi hazır bulundurmanızı öneririm.
Bu ilk olumsuz intibadan sonra ülkeye karşı biraz ön yargım oluştuğunu itiraf etmem gerek. Ancak seyahatin güzelliği de işte burada; ön yargılarımızdan kurtulmamızı, daha esnek ve daha anlayışlı olmamızı sağlıyor. Eski Doğu Bloğu ülkelerinde gördüğüm bu sorunlu gümrük geçişini Moldova’da da yaşamış olabilirim. Ancak tüm ülkeyi buna göre değerlendirmeyi de çok yanlış buluyorum. İnsanları öyle nahif ki kalpten güldüklerini hissediyorsunuz. Daha yeni yeni turistik destinasyon oluyorlar. Umarım da bozulmazlar. Ve umarım gümrük memurlarını da eğitirler.
Hatta bu konuda önlem bile aldılar. Ziyaretimizden sonra gümrük girişindeki sıkıntıları yetkililere bildirdik. Bunun üzerine aldıkları kararla APIT – Moldova Cumhuriyeti Turizm Endüstrisi İşverenleri Birliği üyesi olan turizm acentası temsilcilerine veya ulaşım sağlayıcılarına, Kişinev’e uçakla gelen organize turist gruplarını karşılamak için Kişinev Uluslararası Havaalanı terminaline erişim hakkı verildi. Bu ne demek? Eğer Türkiye’den organize bir tura katılırsanız, bu turlar oranın yetkili acenteleriyle çalışacağı için siz de yetkililer tarafından havalimanında karşılanacaksınız ve sorgu sıkıntılarına maruz kalmayacaksınız.
Moldova’da gezilecek yerler listesi
Moldova Cumhuriyeti Ulusal Turizm Ofisi tarafından, Asociația Patronală a Industriei Turismului din RM (APIT – Moldova Cumhuriyeti Turizm Endüstrisi İşverenleri Birliği) ortaklığında, FLYONE Havayolu Şirketi, USAID Moldova ve Moldova Kültür Bakanlığı iş birliğiyle düzenlenen bir ülke tanıtım gezisine davet edilerek Moldova’yı görme şansı elde ettim. Böylece uzun zamandır aklımda olan ama henüz planlamadığım bir ülkeyi seyahat haritama eklemiş oldum. Ayrıca bu gezide sadece Moldova’yı değil, Özerk Bölge Gagavuzya ve BM üyesi hiçbir ülke tarafından tanınmayan Transdinyester Moldova Cumhuriyeti’ni de görmüş oldum.
Burası seyahat haritalarında çok fazla yer almasa da içinde saklı hazineler barındıran bir yer. Mesela dünyanın en eski bağcılık ve teruar bölgelerinden biri. Geniş üzüm bağları, zengin üzüm çeşitleri ve asırlık üretim tesisleriyle Moldova; ülkenin köklü bağcılık geleneklerini keşfetmeye ve nitelikli bağ ürünlerini deneyimlemeye istekli gezginleri kendine çekmeyi başarıyor. Ülkede 200’ün üzerinde yerel üretim tesisi var. Bunlar arasında en ünlüleri olan Mileștii Mici ve Cricova devlete ait. Diğer tesisler ise özel işletmelere ait. Eğer bir bağ rotası yapmak isterseniz, Büyük Stephen Bağ Rotası üzerindeki tarihi tesisleri ziyaret edebilirsiniz.
Eğer unutulmaz bir festival kutlamasının içinde yer almak isterseniz, Ulusal Moldova Bağ Bozumu Festivali her yıl ekim ayının ilk hafta sonu Kişinev’deki Büyük Millet Meclisi Meydanı’nda yapılıyor. Festivale ülkenin dört bir yanından 70’ten fazla yerel üretici katılıyor.
Ülkede ziyaret edilecek bazı popüler yerler arasında Mileştii Mici Yer Altı Tesisleri, Orheiul Vechi arkeolojik kompleksi, Cricova Tesisleri, Soroca Kalesi ve başkent Kişinev var. Benim favorilerimse Cricova, Mileştii Mici, Mimi Kalesi ve Soroca. Ayrıca Gagavuzya ve Transdinyester, kesinlikle Moldova turunu unutulmaz kılıyor.
Moldova’ya geldiğinizde Kişinev’i merkez alarak gezebilirsiniz. Taksi için Yandex Go uygulamasını kullanabilirsiniz. Kişinev’de 4 * Bristol Central Park Hotel’de konaklayabilirsiniz. Otel oldukça konforlu. Ayrıca 4 * Hotel Jolly Alon iyi bir tercih.
Moldova’nın resmî para birimi Moldova Leyi. Çoğu yerde kredi kartı geçiyor. Ancak eğer nakit kullanmak istiyorsanız, en iyi oranı bankalar veriyor. Döviz büroları bankaya oranla % 10 daha düşük oran veriyor.
Temizliğine hayran kaldığım ve hayatın yavaş aktığı bir ülkeye keşfetmeye hazır mısınız? O zaman başlayalım…
Chișinău (Kişinev)
Moldova Cumhuriyeti’nin başkenti olan Kişinev; İstanbul, Roma, Lizbon şehirleri gibi 7 tepe üzerinde kurulmuş. Beyaz renkli kireçtaşı binaları nedeniyle “beyaz şehir” olarak anılıyor. Şehirde gezilecek yerler arasında Moldova Ulusal Tarih Müzesi, Zafer Takı, İsa’nın Doğuşu Katedrali, Stefan cel Mare Merkez Parkı, Dendrarium Parkı, Valea Morilor Parkı, Bulgara Caddesi gibi yerler var.
Kişinev’e 35 km uzaklıktaki Mimi Kalesi, Moldova’nın ilk tarihi bağ şatosu. 1893 yılında Besarabya’nın son Valisi Constantin Mimi tarafından kurulmuş. Mimi’nin kızı 1935 yılında şatonun ikinci kısmını inşa etmiş. Ruslar da dış cephesini yaptırmış. II. Dünya Savaşı sırasında burada ayda 2 milyon şişe rekolte üretiliyormuş. Şato 2010-2015 yılları arasında tamamen yenilendi. Dünya standartlarında, son derece kaliteli, müthiş bir üretim tesisi. Rehberli turlara katılıp gezebiliyorsunuz. Burası bence özel tesisler içinde en etkileyicisi.
1969 yılında kurulan Mileştii Mici, 200 km uzunluğunda dünyanın en büyük yer altı tünellerine sahip. Derinliği 80 metreye ulaşıyor. Bu tünellerin 55 km’si olgunlaştırma ve muhafaza alanı olarak ayrıldı. Koleksiyon ürünleri, kaliteli rekolteler ve özel köpüklü bağ ürünleri üretiminde uzman. Elektrikli mini trenlere binip rehber eşliğinde yer altı tesislerini gezebiliyorsunuz. Mileştii Mici’nin yaklaşık 1,5 milyon adete sahip Altın Koleksiyonu, 2005 yılında dünyanın en büyük koleksiyonu olarak Guinness Rekorlar Kitabı’na kaydedildi. Burası teruar meraklılarının ve Moldova’nın köklü bağcılık mirasıyla ilgilenenlerin en çok ilgisini çeken yer.
Kişinev’in 15 km kuzeyindeki Cricova, ülkenin en büyük ikinci üretim tesisi. Bu tarihi tesisin altında 120 km uzunluğunda yer altı tünelleri var. Derinliği 100 metreye ulaşıyor. Bu tünellerin 85 km’si olgunlaştırma ve muhafaza alanı olarak ayrıldı. Elektrikli mini trenlere binip rehber eşliğinde gezebiliyorsunuz. Burada geleneksel üretim teknikleri hakkında bilgi edinebilir, bazı nadir ve eski rekolteler de dâhil olmak üzere özel bağ ürünlerini deneyimleyebilir, leziz yemeklerini yiyebilir, yer altı sinemasını ve kilisesini görebilirsiniz. İnanılmaz bir yer. Eğer tek bir yer altı tesisi görecekseniz, burası kesinlikle Cricova olmalı.
Kişinev’e 10 km uzaklıktaki Ialoveni şehrinde bulunan Sovyet Açık Hava Müzesi Petru Costin, koleksiyoner Petru Costin tarafından kuruldu. 15.000’den fazla at nalı koleksiyonu olduğundan dünyanın en büyük en büyük at nalı koleksiyonu olarak Guinness Dünya Rekoru’na sahip.
Kişinev’de yerel lezzetler tatmak için Andy’s, Crème de la Crème, Granier Chișinău, La Placinte güzel tercihler olacaktır.
Soroca
Soroca, Kişinev’in yaklaşık 160 km kuzeyinde bir şehir. Şehirde 3 önemli yer var: Orta Çağ Kalesi, Şükür Mumu Anıtı (Candle of Gratitude), Çingene Tepesi (Gypsy Hill).
Soroca Kalesi, 1499 yılında Moldova Prensi III. Ștefan (Stephen the Great) tarafından yaptırılmış. 5 kulesi var. Burası Moldova’nın en iyi korunan Orta Çağ kalelerinden biri. Kaleye geldiğinizde bölgenin Orta Çağ geçmişini hissedip Dinyester Nehri’nin panoramik manzarasını izleyebiliyorsunuz.
Şükür Mumu Anıtı (Candle of Gratitude); bir tepenin üzerinde, 30 metre yüksekliğinde bir anıt. Anıta 675 basamakla çıkılıyor. Moldova kültürünü yüzyıllar boyunca koruyan insanlara duyulan minnettarlığı simgeliyor. Nefis bir manzarası var. Dinyester Nehri’ni, nehrin diğer kıyısındaki Ukrayna’yı, yemyeşil ormanı izliyorsunuz.
Çingene Tepesi (Gypsy Hill), Romanlar’ın çılgın görünümlü bir mimariye sahip olan bir bölgesi. Buradaki evlerin çoğu küçük kalelere benziyor. Burada 100 EUR karşılığında Çingene Baronu’yla tanışıp 3 saat vakit geçirebiliyor ve karşılıklı öğlen yemeği yiyebiliyorsunuz!
Soroca bölgesindeki Rudi şehrinde bulunan Struve Jeodezik Ark, UNESCO Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor. Struve Jeodezik Ark, 2.820 kilometreye yayılan ve meridyen yayının ilk doğru ölçümünü sağlayan bir dizi üçgenleme noktası.
Orhei-Soroca arasındaki Ghindeşti şehrinde yer alan Rockscor Tesisleri, bir yöresel içecek üretim merkezi. Restoranlarında kendi bahçelerinde yetiştirdikleri sebze ve etleri, kendi üretimleri olan geleneksel fermente lezzetlerini tadabiliyorsunuz.
Orheiul Vechi (Eski Orhei)
Orhei (eski adıyla), Orhei Bölgesi’nin bir şehri, belediyesi ve idari merkezi.
Orhei yakınındaki Château Vartely’de restoranda leziz yemeklerin tadına bakabiliyor, 3 turistik villadan birinde konaklayabiliyor, 2 tadım odasının birinde özel rekolte tadımı yapabiliyorsunuz. Château Vartely bağ ürünleri koleksiyonu, prestijli uluslararası yarışmalarda 300’ün üzerinde madalyaya sahip.
Şehrin tarihi merkezi Orheiul Vechi (Eski Orhei); mağara manastırlar, keşişlerin yaşadığı alanlar, folklorik özelliğini koruyan ve taşa oyulan çizimleriyle ünlü evlerden oluşuyor. Değişik tarihi katmanları var. Bu nedenle de Moldova’nın en çok ziyaret edilen yeri. Burada mağaraları keşfedebilir, Ortodoks manastırını ziyaret edebilir, Raut Nehri’ne bakan yürüyüş parkurlarının keyfini çıkarabilir, folklorik evleri görebilirsiniz. Her yıl haziran ayının başında kutlanan ve 3 gün süren açık hava klasik müzik festivali DescOperă Festivali’ne katılabilirsiniz. Orheiul Vechi Arkeolojik Peyzajı, UNESCO Dünya Kültür Mirası Geçici listesinde yer alıyor.
Curchi Manastır Kompleksi; Eski Orhei’nin yaklaşık 14 km güneybatısında, Curchi köyü yakınındaki Orhei ormanında yer alıyor. Komplekste 5 bölüm var: Yazlık kilise, kışlık kilise, rahiplerin yaşadığı yer, mutfak ve mezarlık. Kışlık kilise, 1773-1775 yılları arasında Kiev’deki St. Andrew Kilisesi’nden esinlenerek Barok tarzda inşa edilmiş. 57 m yüksekliğindeki kubbesi, Moldova’nın en yüksek kubbesi olma özelliğini sahip. Doğruyu söylemem gerekirse, Orhei’de en çok burayı beğendiğimi itiraf etmeliyim.
Eski Orhei’ye 5 km uzaklıktaki Branesti Köyü’nde yer alan Brănești Winery; galerileri 75 km’yi aşan ve 400 yılı aşkın bir geçmişe sahip eski bir kireçtaşı madeninde yer alıyor.
Eski Orhei’ye 4 km uzaklıktaki Codru Kompleksi, ülkenin en büyük turistik tesisi. Soroca veya Orhei turu yapacaksanız, Codru Complex Turistic’te konaklayabilirsiniz. Burası ormanın içinde keyifli bir tesis. Aileler, gruplar için ideal. Burada temiz havanın, huzurun ve sessizliğin tadını çıkarabiliyorsunuz.
Bălţi (Balçık)
Balçık (Bălţi), Moldova Cumhuriyeti’nin en büyük ikinci şehri. Rumence adının anlamı “balçık”.
Bălți Bozkırının Tipik Çernozem Toprakları, UNESCO Dünya Karma Mirası Geçici listesinde yer alıyor.
Gagavuzya
Gagavuz Yeri Özerk Bölgesi (Gagavuzya), Moldova’ya bağlı otonom bir bölge. Başkenti Komrat geleneksel üretim tesisleriyle ünlü. Türk kökenli Gagavuzlar, 11. yüzyılda Balkanlar’a göç edip Ortodoks Hristiyanlığını kabul etmiş.
Türkiye’nin 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, Gagavuzlar için çok önemli biri. Çünkü Demirel, Gagavuzya’nın özerklik kazanmasında ve su sıkıntısının giderilmesinde çok destek verdi. Bu nedenle de “baba” olarak anılıyor.
Gagavuzya’da Lenin Anıtı, Chateau Vinuri de Comrat (üretim tesisi), Tank Kurtarıcıları Anıtı, Mustafa Kemal Atatürk Türk Kütüphanesi, Memorial Parkı, Comrat State Üniversitesi, Gagauz Tarih ve Etnografya Müzesi, Gagauz Sofrası gibi yerleri ziyaret edebilirsiniz. Eğer bir festival deneyimi yaşamak isterseniz, her yıl kasım ayının ilk pazar günü Gagauz Bağ Bozumu Yortusu kutlanıyor.
Transdinyester Moldova Cumhuriyeti (Pridnestrovie)
Moldova sınırları içinde bir de facto cumhuriyet var: Transdinyester Moldova Cumhuriyeti. Burası BM üyesi hiçbir ülke tarafından tanınmayan ve tek taraflı bağımsızlığını ilan eden bir ülke. Başkenti Tiraspol. Dinyester (Rumence: Nistru) Nehri’nin batı yakasında yer alıyor. İsmi de Rumence “Dinyester Nehri’nin Ötesi” anlamına geliyor. Halk buraya Prinistrovya Cumhuriyeti (Pridnestrovie) diyor.
Burası gerçekten de bambaşka bir ülke gibi hissettiriyor. Moldova’dan çıkar çıkmaz Latin alfabesi bitiyor, tüm tabelalar Kiril alfabesine dönüyor. Para birimi değişiyor. Moldova’da Moldova Leyi kullanılırken Transdinyester’de Transdinyester Rublesi kullanılıyor.
Moldova’dan Transdinyester’e toplu taşımayla gelip sonra burada toplu taşımayla gezmek pek kolay değil. Bu nedenle araba kiralamanızı ya da organize turlara katılmanızı öneririm. Geldiğinizde Bender Kalesi, Buket Moldavii, Tiraspol (özellikle havyar üretim merkezi Aquatir ve geleneksel meşe fıçılama faaliyeti olan KVINT Fabrikası) gezileri yapmanızı öneririm.
Buraya vizesiz giriliyor. Ancak pasaport gerekiyor. Pasaporta damga vurulmuyor. Bunun yerine gümrük formu dolduruluyor ve ülkeden çıkışta gösteriliyor. Ülkede 45 güne kadar kalınabiliyor. Süre uzatılmak istenirse tekrar giriş-çıkış yapılıp kolaylıkla uzatılıyor.
Moldova turu yapmak istiyorsanız, beklentilerinizi belirlemeniz çok önemli. Herşeyden önce burası çok küçük bir ülke. Peki en büyük özelliği nedir? Tescilli bağ rekolteleri! Ülkenin her yerinde özel bağ ürünleri üretiliyor. Bağ rotası, eşi benzeri olmayan yer altı tünellerine sahip üretim tesisleri, çok çeşitli bağ rekoltesi türleri göz önüne alınırsa; burası en çok bağ kültürü tutkunlarını mutlu eden bir ülke. Eğer gezi rotanıza Gagavuzya ve Transdinyester’i de eklerseniz, işte o zaman buranın aslında ne kadar da özel bir yer olduğunu fark edersiniz.
