Tunceli Gezi Rehberi

Doğu Anadolu bölgesinde yer alan Tunceli (Zazaca: Mameki, Kürtçe: Dersîm); Munzur Dağları’nın eteklerinde, Munzur Çayı’nın kıyısında yer alıyor. Burası doğal güzellikleri ve kültürel yapısıyla ziyaretçilerini büyülü bir dünyaya çekmeyi başaran bir kent. Dağlık bir coğrafi yapısı var. Ayrıca pek çok nehre ve vadiye sahip. Yılın her mevsiminde gürül gürül akan Munzur ve Pülümür nehirlerinde, Ege ve Akdeniz kıyılarını aratmayan plajları var. Şehirde rafting, su kayağı, yamaç paraşütü, trekking, kayak yapılabiliyor, kaplıcalar ziyaret edilebiliyor.

Tunceli – Yol manzaraları

Tunceli, Osmanlı döneminde Dersîm Livası adıyla sancak yapılarak önce Erzurum’a bağlanmış, sonra ayrı bir il olmuş, sonra Elazığ’a bağlanmış. Dersîm (Der-i Sim), Farsça “Gümüş Kapısı” anlamına geliyor.

Munzur Gözeleri

Cumhuriyet ilan edildikten sonra şehir merkezi, günümüzde hâlen merkez olan Kalan Kasabası’na nakledildi. Şehrin ismi de Atatürk tarafından Kalan yerine Tunceli olarak değiştirildi. Tunceli, “tunç gibi sağlam insanların yaşadığı yöre” anlamına geliyor.

Pülümür – Yol manzaraları

Dersim Olayları

İçindekiler

1 Dersim Olayları
2 Tunceli’de gezilecek yerler listesi

Buranın adını yakın tarihimizde yaşanan Dersim olaylarıyla da duyuyoruz. Peki nedir Dersim olayları?

Dersim ve çevresi, uzun yıllar aşiretlerin kontrolu altında kaldı. İsmet İnönü 1935 yılında Doğu Anadolu bölgesine geldi ve sonrasında Şark Seyahati Raporu 1935 adında bir rapor hazırladı. Bu rapora göre; Suriye’deki Fransız vesayet yönetimi, Türkiye’ye karşı politikalar izliyor ve çeşitli bölgelerdeki aşiretleri el altından silahlandırıyordu. Benzer şekilde dönemin Ekonomi Bakanı Celâl Bayar bir rapor hazırlayarak Doğu illerinde büyük ekonomik sıkıntılar olduğunu, geçmiş hükûmetlerin bölgede ancak ağalar ve şeyhler aracılığıyla halk üzerinde etkili olabildiğini belirtti. Yine benzer bir raporu Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak ve mülkiye müfettişleri de hazırladı. Bunun üzerine 8. Türkiye Hükûmeti; bölgede asayişi sağlamaya, ağalık düzenini bitirmeye ve halkı kalkındırmaya karar verdi. Ancak Seyit Rıza’nın etkisindeki aşiretler, hükûmetin bu girişiminden rahatsız oldu. 1937-1938 yılları arasında karşılıklı çatışmalar yaşandı. Sonuç olarak isyancılar teslim oldu. Türk Silahlı Kuvvetleri, bölgede hâkimiyet kurdu. Seyit Rıza ile birlikte 6 kişi idam edildi. Dersim halkının bir kısmı zorunlu iskan ettirildi.

Tunceli’de gezilecek yerler listesi

Tunceli’de Alevilik inancı ve bu inancın şekillendirdiği kültür görülüyor. Anafatma, Gole Çeto, Düzgün Baba Ziyareti gibi kutsal yerlerde dileklerin kabul olduğuna ve arınma yaşandığına inanılıyor.

Tunceli

Buraya Çeri Turizm evsahipliğinde, Cangezi çatısı altında bir “Keşifler Kulübü” olan Nehirle Akarken Keşifler Kulübü’nün organize ettiği bir organize turla geldim. Eğer siz de yurt içinde veya yurt dışında bir turlarına katılmak isterseniz, turun organizatörü İlker Horozcu (0532 233 4073) ile iletişim kurabilirsiniz. Her detayı incelikle düşünülen ve tasarlanan turlarından çok memnun kalacağınızı garanti ederim.

Tunceli – Yol manzaraları

Burada az sayıda butik otel var. Biz grubumuzla Grand Şaroğlu’nda konakladık. Çok merkezi bir konumda olan otel, temizliğiyle konforlu bir dinlenme imkânı sundu.

Buranın yerel lezzetleri arasında Pestil, Orcik (Cevizli Sucuk), Döğme, Mahluta Çorbası, Kumbik, Kofik Dolma, Kül (Ocak) Gömmesi, Değirmen Poğaçası, Kalbur (Halbur) Hurması, Patila (Gözleme), Aşure, Şavak Peyniri, Kavurma, Zarafet, Babuko, Bıçka, Şir, Sırım, Sire Soji, Gulikli Dövme Çorba, İçli Köfte, Tüy Bozmeze sayılabilir. Coğrafi işaretli ürünleri de Şorbik Çorbası, Dağ Sarımsağı, Çemişgezek Ulukale Dutu.

Mekân önerilerime gelince…

Zembul – Yöresel tencere yemekleri çok leziz. Alkolsüz.

Zenbul – Etli zerfet

Celal Doğan Restaurant – Munzur Nehri’nin kenarındaki restoranda canlı müzik var. Alkollü.
Dikilitaş Restaurant – Munzur Nehri’nin kenarındaki restoranda canlı müzik var. Alkollü.

Şimdi gelin, Tunceli’de gezilecek yerler listesine bir göz atalım…

Tunceli Müzesi

1935-1937 yılları arasında askeri kışla olarak inşa edilen yapı, 1949 yılına kadar bu amaçla kullanıldı. 1949-1990 yılları arasında Maliye Bakanlığı memur lojmanları olarak kullanıldı. 2019 yılında restorasyonu tamamlanan bina, Tunceli Müzesi olarak kullanılıyor.

Tunceli Müzesi

Burası küçük bir müze. Ancak 2023 yılında European Museum Academy Luigi Micheletti Ödülleri’nde ikincilik ödülüne layık görüldü.

Cemevi

Alevilik’teki başlıca ibadet mekânı olan Cemevi; Aleviler’in zikir yaptıkları, bağlama çalarak karşılama ya da semah döndükleri bir ibadethane. Alevi-Bektaşi Ritüeli Semah, UNESCO Somut Olmayan Kültürel Miras listesinde yer alıyor.

Cemevi

Munzur Vadisi Millî Parkı

Birçok endemik bitki türüne ve doğal ortamlarında gözlemlenebilecek dağ keçilerine ev sahipliği yapan Munzur Vadisi Millî Parkı; görmeye değer bir yer.

Munzur Vadisi Millî Parkı

Millî park içinden geçen yol, benim gözümde dünyanın en güzel manzaralı yollarından biri. Bir yanınızda Munzur Nehri, bir yanınızda sarp kayalıklar uzanırken; gözünüz yeşile, ruhunuz huzura doyuyor.

Munzur Vadisi Millî Parkı

Pülümür

Burası tuzu ve balıyla ünlü bir yer. Burada üretilen Pülümür tuzu, yer altındaki kayalardan elde edilen, tamamen doğal bir tuz. Nasıl mı elde ediliyor? Yer altı suları, derin beton havuzlarda bekletiliyor. Hiç kimyasal kullanılmadan buharlaştırılıyor. Pülümür Merkez Mahallesi Tarımsal Kalkınma Kooperatifi’nden Pülümür tuzu veya Hemgel bal satın alabilirsiniz. Ayrıca online veya telefonla da sipariş verebilirsiniz (0542 106 0062 – 0507 532 3379).

Pülümür

Bazı kaynaklara göre şair Cemal Süreya’nın babası Pülümür, kendisi Erzincan doğumlu. Bazı kaynaklara göreyse Cemal Süreya (kimlik adıyla Cemalettin Seber), Pülümür doğumlu. Hangi kaynak doğru olursa olsun; Pülümür, Cemal Süreya’ya sahip çıktı. İlçenin merkezinde bir heykeli var.

Pülümür – Cemal Süreya Heykeli

Pülümür Vadisi’ndeki Ağlayan Kaya, şelale gibi görünüyor. Çünkü kayanın üzerindeki kaynak suyu, kayanın üzerinden dökülürken böyle bir görüntü oluşturuyor.

Pülümür – Ağlayan Kaya

Ağlayan Kaya yakınlarındaki Kara Haydar’da kavurma yemenizi öneririm. Buranın Pülümür Vadisi’ne bakan müthiş bir manzarası var.

Pülümür – Kara Haydar

Kara Haydar – Kavurma

Fatma Ana

Dersim-Ovacık yolu üzerindeki Fatma Ana, peygamberimizin kızı Fatma Ana adına yapılan bir ziyaret yeri. Fatma Ana’nın önündeki ateş, oğullarının ölümü nedeniyle içinin yanmasını ve diğer insanlara ışık olmasını temsil ediyor.

Fatma Ana

Ovacık

Munzur Vadisi’ndeki Ovacık, küçük bir yerleşim yeri.

Munzur Gözeleri’nde suyun doğduğu yeri görebiliyorsunuz.

Munzur Gözeleri

Munzur Baba’ya gidip adak adayabiliyorsunuz.

Munzur Baba

Fatih Mehmet Maçoğlu’nun belediye başkanı olduğu dönemde kurduğu ilk kooperatif olan Ovacık Doğal Tüketim Kooperatifi, sağlıklı gıdaları üreticiden tüketiciye direkt ulaştırmayı hedefliyor. Geldiğinizde kooperatifteki doğal ürünlerden satın alabilirsiniz. Ayrıca telefonla veya online olarak da sipariş verebilirsiniz (0555 511 2146).

Yerel lezzetleri tatmak istiyorsanız, Turistik Restaurant’a gidebilirsiniz.

Turistik Restaurant – Soldaki siyah ot: gulik (çiniş), sağdaki beyaz ot: savıl (aygülü), aşağıda kavurma

Halvori Gözeleri

Munzur Vadisi’ndeki Halvori Gözeleri, Munzur Nehri kenarında bir piknik ve kamp alanı. Ancak burada gözeleri çok fazla anlamıyorsunuz. Burası daha çok mesire alanı olarak ziyaret ediliyor.

Halvori Gözeleri

Çemişgezek

Sürekli olarak önemli bir yerleşim ve konaklama yeri olduğu sanılan Çemişgezek’in en çok ziyaret edilen yerleri arasında Yeni Köy Höyüğü, İn Delikleri (Derviş Hücreleri), Yelmaniye Camisi, Uzun Hasan Türbesi, Hamam-ı Atik, Aşağı Köprü, Ferruh Şad Bey Türbesi, Hamidiye Medresesi sayılabilir. Derviş Hücreleri (İn Delikleri) olarak bilinen kaya odalar; ilçe merkezinin batısında, Tahar Çayı Vadisi’nin yukarıya doğru uzanan sarp kalker kayalarında yer oluyor. Kayalara konut amaçlı oyulan 20 civarında odanın kimler tarafından yapıldığı bilinmiyor.

Çemişgezek – Derviş Hücreleri (İn Delikleri)

Pertek

Burası en çok orijinal yerinden taşınan camisiyle ünlü. Sungur Bey Camii; 1569 yılında Pertek İlçesi’nin güneyinde, Murat Nehri’nin kıyısında yaptırılmış. Ancak bölgenin Keban Baraj Gölü suları altında kalacak olması nedeniyle, Orta Doğu Teknik Üniversitesi Restorasyon Bölümü tarafından taşları numaralandırılarak Pertek ilçe merkezine taşındı ve burada tek tek yeniden monte edilerek kullanıma açıldı.

Pertek – Sungur Bey Camii

11. yüzyılda bölgeye hâkim olan Mengüçoğulları tarafından yaptırıldığı sanılan Pertek Kalesi, günü birlik tekne turlarıyla ziyaret edilebiliyor. Kale aslında Murat Nehri’nin kenarındaki bir kayanın üzerine yapılmış. Ancak Keban Barajı yapıldıktan sonra etrafı sularla çevrildiğinden artık bir ada üzerindeymiş gibi görülüyor.

Pertek Kalesi

Tunceli ülkemin en güzel şehirlerinden biri. Doğasıyla, insanıyla, gastronomisiyle; her misafirini kendisine hayran bırakıyor. Hele ki Munzur Vadisi Millî Parkı’ndan geçerek Ovacık’a giden yol yok mu… Bir yanda sarp kayalıkların ve dağların, bir yanda gürül gürül akan Munzur Nehri’nin yanından geçen dar ve virajlı yol, kesinlikle gördüğüm en güzel manzaralı yollardan biri.