Kemaliye (Eğin) Gezi Rehberi

Doğu Anadolu Bölgesi’nde, Fırat Nehri’nin yukarı kısmında yer alan Erzincan ili; Anadolu’nun en eski kültür merkezlerinden biri. Tarihî İpek Yolu’nun bir bağlantı yolu üzerinde yer alan kent; kültürel zenginliği kadar doğal güzellikleri, coğrafyası, mutfağı ve alışveriş olanaklarıyla tam bir turizm cenneti. Erzincan’a bağlı olan Kemaliye ilçesiyse Munzur Dağları’nın batısındaki Karasu Vadisi’nde kurulan bir yerleşim. Bu yazımda da Kemaliye hakkında bilgiler vereceğim.

Kemaliye, tarihî İpek Yolu üzerinde yer alıyordu. Sonradan İpek Yolu güzergâhı değişince yol üzerinden çıktı. Ancak İpek Yolu üzerindeyken, bu yol üzerinde kervanlarla meyveler ve fidanları taşınıyordu. Kemaliyeliler, atalarından kalan bu geleneği günümüzde de devam ettiriyorlar. Şehirde 18 tür dut, 20’den fazla elma türü, eşbabiye, incir, ceviz, badem, üzümü, koca yemiş yetişiyor. Eğin dutu (kurusu) ve cevizi birlikte taş dibeklerde döverek lök tatlısı yapılıyor.

Erzincan’ın yerel lezzetleri arasında Kesme Çorba, Kelecoş, Kemah Tiridi, Kahküllü Pilav, Gasefe, Ayva Kalyesi, Erzincan Lokumu, Kemah Tuzu, Dövmeç (Lök), Kavurma, Reyhanlı Eğin Çorbası, Kör Dolma, Erzincan Tulum Peyniri, Döner sayılabilir. Coğrafi işaretli ürünleri de Erzincan tulum peyniri, Cimin üzümü ve Refahiye balı.

İlçe, 1922 yılına kadar Eğin ismiyle biliniyordu. Eğin, Göktürkçe “cennet gibi güzel bahçe” demek. Halkı, Kurtuluş Savaşı döneminde Atatürk’e bir telgraf gönderip 500 atlıyla Mustafa Kemal ve silah arkadaşlarının yanında olacağını bildirdi. Bunun üzerine Atatürk, “Eğinliler, siz kemale ermiş insanlarsınız. Bu yüzden adımı size veriyorum.” deyince ilçe yeni ismini aldı.

Kemaliye (Eğin) ilçesi, hem UNESCO Dünya Karma Mirası Geçici listesinde yer alıyor hem de Cittaslow yani Sakin Şehir hareketine dâhil. Kemaliye’nin en belirgin özelliği de hem ilçesinde hem de köylerinde aynı mimariye sahip olan tek yer olması.

Kemaliye’de gezilecek yerler listesi

2013 yılı yapımı komedi filmi Düğün Dernek, Kemaliye’de çekildi. Ziyaretiniz sırasında filmdeki sahneleri yerinde yaşıyorsunuz.

Doğu Anadolu bölgesinde, Erzincan şehrine bağlı olan Kemaliye; sarp kayalıklar ve dağların yer aldığı zor bir coğrafyada yer alıyor. Buranın zorlu koşullarında, dik yamaçlara yapılan evlerde yaşayan Kemaliyeliler, zoru başararak hayatlarını devam ettiriyor. Yüzlerce yıl önceden beri devam eden atalarının geleneklerini sürdürüyorlar. Eğimli arazilerinde teraslama yaparak ekin ekiyor, taş kanallar yaparak bu ekinlere su taşıyorlar. Ataları yörelerine dut ağaçları getirdi. Bu ağaçlar yılda 5-6-7 kez ürün veriyor. Eğin dutu (kurusu) artık dünyaca ünlü. Dut kurusunu ve cevizi birlikte taş dibeklerde döverek lök tatlısı yapıyorlar.

Buraya Çeri Turizm evsahipliğinde, Cangezi çatısı altında bir “Keşifler Kulübü” olan Nehirle Akarken Keşifler Kulübü’nün organize ettiği bir organize turla geldim. Eğer siz de yurt içinde veya yurt dışında bir turlarına katılmak isterseniz, turun organizatörü İlker Horozcu (0532 233 4073) ile iletişim kurabilirsiniz. Her detayı incelikle düşünülen ve tasarlanan turlarından çok memnun kalacağınızı garanti ederim.

Burada az sayıda butik otel var. Biz grubumuzla Vadi Kemaliye Otel’de konakladık. Doğanın kalbinde, sakinliğin ve huzurun buluştuğu bir noktada yer alan otel; 2014 yılında en iyi aile işletmeciliği olarak uluslararası ödül aldı.

Kemaliye’de neler yok ki? Dünyanın en derin 5 kanyonu arasında yer alan, yaklaşık 35 kilometre uzunluğundaki Karanlık Kanyon; dünyadaki tehlikeli yollar kategorisinde bulunan, sert kayaların içinden oyularak elle inşa edilen, bu nedenle de yapımı 132 yıl süren, 38 tünelden oluşan 7 kilometre uzunluğundaki Taş Yol; bunların en önemlileri arasında bulunuyor.

Karanlık Kanyon

Dünyanın en derin 5 kanyonu arasında yer alan Karanlık Kanyon, yaklaşık 35 kilometre uzunluğunda. Burası Karasu Vadisi’nin en görkemli bölümlerini oluşturuyor. Burada tekne turuyla geziliyor.

Ancak burası hakkında kelimeler yetmez, gelip kendi gözlerinizle görmeniz gerek. Doğa öyle keskin, öyle huzurlu, öyle derin ki; gelip de buranın kalbinize işlememesi mümkün değil.

Taş Yol

Dünyadaki tehlikeli yollar kategorisinde bulunan Taş Yol, tamamen elle inşa edildi. Bu nedenle de yapımı 132 yıl sürdü. Sert kayaların içinden oyularak inşa edilen ve 38 tünelden oluşan 7 kilometre uzunluğundaki yol, Karasu Vadisi’ne paralel uzanıyor.

Kuru Duvar

Neredeyse tüm Kemaliye’de görebileceğiniz yoğun taş duvar örgüsüne Kuru Duvar (yerel ağızla seki) deniyor. Bu duvar, Kemaliye’nin taşlık ve eğimli arazisinde teraslama yaparak ekilebilir alan oluşturmak için tasarlandı. Bu taş duvarlar, çimento gibi bağlayıcılar kullanmadan örerek oluşturuldu. Burada biriken su, taşların arasındaki doğal boşluklardan tahliye oluyor.

Zincirlikaya ve Mâni Yolu

Merdivenle çıkılan bir kayadan panoramik olarak şehir manzarası izlenebiliyor. Bu kaya, şehir merkezinin üzerine yuvarlanmasın diye zincirle bağlandı. Bu nedenle de Zincirlikaya ismini aldı.

Kayaya giden yol, Mâni Yolu olarak düzenledi. Bu yola 11 hece düzenine göre yazılan, sıla hasreti ve sevilene özlemin dizelere döküldüğü mâni tabelaları kondu. Eğin mânileri, “Ela Gözlü” olarak anılıyor.

Kadıgölü

Taşdibi ve Orta Camii arasında yüzeye çıkan, Sarıçiçek Dağ Silsilesi’nden beslenen Kadıgölü Gözesi; çok soğuk ve yüksek debili bir kaynak suyu. İçme suyu kaynağı olarak kullanılıyor. Ayrıca bağ ve bahçelerin arklar vasıtasıyla sulanmasını sağlıyor.

Başpınar Köprüsü (Vali Recep Yazıcıoğlu Köprüsü)

Burası uzun yıllar ihmal edilen bir bölge. Yıllarca ihtiyaç duyulan köprüsü de bu nedenle oldukça fazla anlam taşıyor.

Köprüyü anlatmadan önce Başbağlar Köyü’nden bahsetmek istiyorum. 1993 yılında Başpınar’a bağlı Başbağlar Köyü’ne PKK saldırısı oldu. Türk silahlı kuvvetleri bir köprü olmadığı için köye ulaşamadı. Sonuç olarak bu saldırıda tüm köy yakıldı, herkes öldürüldü.

Sonrasında Vali Recep Yazıcıoğlu buraya bir köprü yaptırdı. Ama köprünün yapılabilmesinin ardında roman gibi bir hikâye var.

Yöreye ulaşımı getiren Başpınar Köprüsü (Vali Recep Yazıcıoğlu Köprüsü), uzun yılların ihtiyacı sonucunda döneminin Erzincan valisi Recep Yazıcıoğlu’nun girişimiyle yapıldı. Vali Recep Yazıcıoğlu, köprünün yapılması için büyük emek harcadı. Kendi bütçesinden ödenek verdi. Hatta barajın açılma emri verilip köprünün ayaklarının dikileceği gece, suların yükselmesini bütün gece bizzat bekledi. Bu nedenle Fırat Nehri’nin beslediği Keban Baraj Gölü üzerindeki köprü; sadece ulaşım yolu olarak değil, sembol olarak da çok fazla öneme sahip.

Ayşe Kulin’in kaleminden Vali Recep Yazıcıoğlu’nun hikâyesini okumak isterseniz, Köprü adlı kitabı okumanızı öneririm.

Ayrıca 2009 yılı yapımı Vali filmini de izleyebilirsiniz. Bu film, Faruk Yazıcı’nın şüpheli ölümünü konu alıyor.

Prof. Dr. Ali Demirsoy Doğa Tarihi Müzesi

Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi Nuri Akın Meslek Yüksekokulu’nun içinde yer alan Prof. Dr. Ali Demirsoy Doğa Tarihi Müzesi’nde Ankara Hayvanat Bahçesi’nden getirilen fil iskeleti, yaklaşık 800 bitki fosili, yaklaşık 2.000 böcek fosili sergileniyor.

Lökhane

Eğin dutu (kurusu) ve cevizi birlikte taş dibeklerde dövülerek lök tatlısı yapılıyor. Bu tatlının yapıldığı yere de Lökhane deniyor.

Ocak Köyü

Ocak Köyü’ndeki Hıdır Abdal Sultan Cemevi, Alevi inancında düşkün kabul edilenlerin düşkünlüklerinin kaldırıldığı bir ocak.

Ayrıca burası Karacaahmet’in oğlu, Hıdır Abdal Sultan Türbesi’ne ev sahipliği yapıyor.

Ali Gürer Müzesi de burada bulunuyor. Mustafa Gürer’in şahsî girişim ve katkılarıyla, trafik kazasında genç yaşta ölen oğlu Ali Gürer adılan kurulan müzede; yöreye ait etnografik ve tarihî eserler sergileniyor.

Köyden indiğinizde Dutluca’da Kardeşler Kafeterya Dutluca’da yerel lezzetlerin tadına bakabilirsiniz.

Sırakonak (Peğir) Köyü

Kemaliye merkezle aynı tip mimariye sahip olan Sırakonak (Peğir) Köyü, huzur dolu bir yer. Köyün yapıları çam ağacıyla kaplı. Yapıların beton kısmındaki taşların arasında da sağlamlaştırmak için dut ağacı var. Tahta kısmın üzerini kışın kar işlemesin, ağacı korusun diye sac koyuyorlar. Yazın sacı kaldırıyorlar.

Sırakonak (Peğir) ve Apçağa Köyü arasında nefis bir patika var. Bu patikadan yürüdüğünüzde, İsviçre köylerini aratmayacak manzaraları görüyorsunuz. Doğaya, doğaya saygıyla yapılan yapılaşmaya hayran kalıyorsunuz.

Apçağa Köyü

Kemaliye merkezle aynı tip mimariye sahip olan Apçağa Köyü, aynı Sırakonak Köyü gibi huzur dolu bir yer. Apçağa Köyü, “Orada bir köy var uzakta” şiirini yazan şair Ahmet Kutsi Tecer’in köyü olarak biliniyor.

Kemaliye ülkemin en güzel ilçelerinden biri. Bence değeri tam bilinmiyor ve adını da hak ettiği kadar duyuramıyor. Ancak dağları öyle keskin, nehirleri öyle gürül gürül akıyor ki burayı bir kez gördükten sonra unutmak mümkün değil. Kalbinize işliyor ve orada sağlam bir yer ediniyor.

Keşfetmeniz dileğiyle…