Bazı geziler keyifli yerlere olmuyor. Buraları sadece tarihten ders alabilmek için hüzün içinde gezebiliyorsunuz. İşte Prag’dan geldiğimiz Terezin de bu yerlere bir örnek. Küçük Hisar 18. yüzyılın sonlarında Elbe ve Ohre nehirlerinin birleştiği noktaya yakın bir yerde surlar ile oluşturulan kalenin bir bölümü olarak inşa edilmiş. İsmi de Mariya Terezya’nın şerefine Terezin konulmuş.

Avusturya-Macaristan Arşidükü Franz Ferdinand d’Este’yi suikast yaparak öldüren ve 1. Dünya Savaşı’nın başlamasına sebep olan tetikçi burada hapsedilmiş.

Nazi terörü nedeniyle mevcut hapishaneler dolunca Küçük Hisar’da Prag Gestapo’sunun cezaevi kurulmuş. Nazi rejimine karşı çıkanlar burada tutulmuş, Küçük Hisar toplama kamplarına gönderilecekler için geçiş noktası olmuş.

Eski mahkumların ailelerinin girişimleriyle 1947’de Terezin Anıtı oluşturulmuş. Hürriyet, demokrasi, insan haklarının çiğnenmesinin ürkütücü sonuçları bu anıtla hatırlatılmaya çalışılmış.

Terezin Anıtı

Terezin toplama kampı

Buraya girer girmez boğazım düğümlendi. Ağlayarak izlediğim ve günlerce etkisinden çıkamadığım Hayat Güzeldir (La vita e bella) filminin çekildiği yeri film karelerinden değil de gözümle görmek yaşanmış olan bu vahşetin hüzün ve dehşetle içime işlemesine neden oldu.

Terezin toplama kampı

Giriş kapısından hemen sonra mahkumların kayıtlarının tutulduğu kayıt ofisi var. Kayıtları tutan W. Schmidt savaş sonrası yargılanarak idam edilmiş.

Terezin toplama kampı

Bunun yanında acımasızlığıyla ün salmış hapishane müdürü Heinrich Jöckel’in ofisi var. Kendisi 1946’da yargılanıp idam edilmiş.

Arbeit macht frei

Arbeit macht frei (çalışmak özgürleştirir) yazan kapıdan geçerek Terezin toplama kampının içindeki toplu hücrelerin olduğu bölüme geçiliyor.

Terezin toplama kampı

Hücre odaları

Hücre odaları Terezin toplama kampının en acı verici yerleri arasında. 10 kişinin ayakta zor sığdığı odalarda o dönemlerde 70-80 kişi kalıyormuş. Hücrelerin içinde sadece ranzalar ve buralarda kalanların su ihtiyacını karşılamak üzere doldurulan küçücük bir lavabo var. Lavabonun çeşmesi olmadığından mahkumların bunu temizlik amaçlı kullanması zaten mümkün değilmiş. Hücrelerde tuvalet yok. Mahkumlar akşamları ihtiyaçlarını bir köşede gideriyorlarmış. Sabah amonyak kokusundaki odaya giren gestaponun mahkumlara kıyafetlerini çıkartıp tuvalet pisliklerine bulandırdığını ve o şekilde tekrar giydirdiğini söylüyorlar.

Terezin toplama kampı

Sergilenen fotoğraflar

Hijyen olmayan bu ortamlarda daha sonra tifüs salgını başlamış. Ortamı denetlemeye gelen Kızılhaç’a göstermelik olsun diye Küçük Hisar’a sonradan lavaboların olduğu ayrı bir oda eklenmiş. Buradaki lavaboların bir su tesisatına bile bağlı olmadığı söyleniyor.

Sergilenen fotoğraflar

Mahkumlara çok az banyo yapma imkanı tanınıyormuş. Çoğu zaman da üzerindeki kıyafetlerle soğuk sulara sokuluyor ve sonra ıslak kıyafetleri üzerinde kuruyana kadar dışarda tutuluyorlarmış. Bu arada buranın soğuğunun ne denli dayanılmaz olduğunu düşünmek lazım. Ben kat kat giyinmiş olmama rağmen bu ayaz nedeniyle hasta olmak üzereyim. O masum insanlarsa ıslak kıyafetle kim bilir ne kadar süre bu soğuğa maruz bırakılmışlar.

Terezin toplama kampında sergilenen fotoğraflar

Ölüm kapısı

Ölüm kapısı denen 500 metre uzunluğundaki dapdaracık yoldan geçen mahkumlar idam edilmeye götürülüyormuş. Dünya tarihine ibret olarak geçmiş, yürürken bile tüylerimin ürperdiği ve kalbimin sıkıştığı bu yolu, mahkumlar hangi hislerle yürümüşlerdir diye düşünmekten kendimi alamıyorum. Bitmek bilmeyen bu karanlık Terezin toplama kampında tarihin kara deliklerinden biri olarak kalacak.

Terezin toplama kampı

Ölüm kapısı

İnsanı en derin etkileyen yerlerden birisi de duvarlarında mermi delikleri görülen idam alanı. Mahkeme ilamı olmadan burada pek çok mahkum öldürülmüş. Ruhumu isyan ettiren, asla kabullenemediğim bu insanlık dışı zulmü insan bedenindeki hangi canlıların yapabildiğini anlayamıyorum.

Terezin toplama kampı

Terezin toplama kampı

İdam alanı

Küçük Hisar’da gestaponun sinema salonu olarak kullandığı yerde özel bir propoganda filmi izledik. Mahkumlara, Burası harika bir yer, ben burada çok mutluyum, dedirterek bir film çekmişler. Yalandan gülümseyen mahkumlar buranın gerçekle alakası olmayan sahte yüzünü tüm dünyaya duyurmak üzere kullanılmışlar. Film öyle özenle hazırlanmış ki o dönemde insanın neredeyse kalkıp Terezin kampında yaşayası gelirdi!

Terezin toplama kampı

Mahkumların kişisel eşyalarını görmek de oldukça yaralayıcıydı.


En son olarak Küçük Hisar’ın dışında mahkumların yakıldığı krematoryumu ve mezarlığı ziyaret ettik.

Terezin toplama kampı mezarlık

Terezin toplama kampı mezarlık

Krematoryum

Terezin krematoryumun içinde bir morg var. Söylenene göre burada mahkumlar canlı kobay olarak kullanılmış. SS subaylarının savaşta ne soğuklukta suya ne kadar dayanabileceğini test etmek için buzların içinde bekletilen mahkumlardan tutun da daha pek çok deney mahkumların üzerlerinde yapılmış.

Terezin toplama kampı

Krematoryum

Yakıldıkları makinaları anlatmaya ise benim ruh halim müsaade etmiyor.

Krematoryum

İlk kez bir toplama kampı gördüm, bir daha dayanabilir miyim emin değilim. Hele ki Auschwitz toplama kampı kim bilir nasıldır? İnsan doğasının bu derece nefret dolu, narsist ve psikopat olabileceğini kitaplardan okumakla gözünle görmek arasında çok fark var. Beni insanlığımdan utandırdı Terezin toplama ve yok etme kampı.