Terezin – Toplama & Yok Etme Kampı

Dünyayı gezmek, değişik kültürleri, yaşanmışlıkları keşfetmek çok güzel. Ancak bazı keşifler ne yazık ki keyif verici olmuyor. Buraları sadece tarihten ders alabilmek için hüzün içinde gezebiliyorsunuz. İşte Prag yakınlarındaki Terezin de bu yerlere bir örnek. Terezin toplama ve yok etme kampı, insanı insan olduğundan utandıran bir yer.

Küçük Hisar; 18. yüzyılın sonlarında Elbe ve Ohre nehirlerinin birleştiği noktaya yakın bir yerde, surlarla oluşturulan kalenin bir bölümü olarak inşa edilmiş. İsmi de Mariya Terezya’nın şerefine Terezin konmuş.

Avusturya-Macaristan Arşidükü Franz Ferdinand d’Este’yi Saraybosna‘da suikast yaparak öldüren ve 1. Dünya Savaşı’nın başlamasına sebep olan tetikçi burada hapsedilmiş.

Nazi terörü nedeniyle mevcut hapishaneler dolunca, Küçük Hisar’da Prag Gestapo’sunun cezaevi kurulmuş. Nazi rejimine karşı çıkanlar burada tutulmuş, Küçük Hisar da toplama kamplarına gönderilecekler için geçiş noktası olmuş.

Eski mahkûmların ailelerinin girişimleriyle 1947’de Terezin Anıtı yapıldı. Bu anıtla birlikte hürriyet, demokrasi, insan haklarının çiğnenmesinin ürkütücü sonuçlarını hatırlatmaya çalıştılar.

Terezin Anıtı

Terezin Toplama Kampı

İtalyan yönetmen Roberto Benigni’in yönettiği 1997 yılı yapımı Hayat Güzeldir (La vita e bella) filmini izlediniz mi? En iyi yabancı film, en iyi erkek oyuncu, en iyi müzik dallarında Oskar ödülü kazanan bu film, II. Dünya Savaşı sırasında karısı ve oğluyla birlikte toplama kampına giden bir babanın özverilerini anlatıyor. Ağlayarak izlediğim ve günlerce etkisinden çıkamadığım bu film, Terezin’de çekildi. Bir toplama kampını film karelerinden sonra gözümle görmekse, yaşanan bu vahşetin hüzün ve dehşetle içime işlemesine neden oldu.

Prag yakınlarındaki toplama kampına girer girmez boğazım düğümlendi. Burada önce bir avluya girdim.

Terezin

Giriş kapısından hemen sonra mahkûmların kayıtlarının tutulduğu kayıt ofisi var. Kayıtları tutan W. Schmidt savaş sonrasında yargılanarak idam edildi.

Kayıt Odası

Bunun yanında acımasızlığıyla ün salan hapishane müdürü Heinrich Jöckel’in ofisi var. O da 1946’da yargılanıp idam edildi.

Heinrich Jöckel’in ofisi

Arbeit macht frei

Arbeit macht frei (çalışmak özgürleştirir) yazan kapıdan geçerek Terezin toplama kampının içindeki toplu hücrelerin olduğu bölüme geçiliyor.

Arbeit macht frei

Hücre Odaları

Hücre odaları, Terezin toplama kampının en acı verici yerleri arasında yer alıyor. 10 kişinin ayakta zor sığdığı odalarda, o dönemlerde 70-80 kişi kalıyormuş. Hücrelerin içinde sadece ranzalar ve buralarda kalanların su ihtiyacını karşılamak üzere doldurulan küçücük bir lavabo var. Lavabonun çeşmesi olmadığından mahkûmların bunu temizlik amaçlı kullanması zaten mümkün değilmiş. Hücrelerde tuvalet yok. Mahkûmlar akşamları ihtiyaçlarını bir köşede gideriyorlarmış. Sabah amonyak kokusundaki odaya giren gestaponun mahkûmlara kıyafetlerini çıkartıp tuvalet pisliklerine bulandırdığını ve o şekilde tekrar giydirdiğini söylüyorlar.

Hücre odalarında sergilenen fotoğraflar

Hijyen olmayan bu ortamlarda daha sonra tifüs salgını başlamış. Ortamı denetlemeye gelen Kızılhaç’a göstermelik olsun diye Küçük Hisar’a sonradan lavaboların olduğu ayrı bir oda eklenmiş. Buradaki lavaboların bir su tesisatına bile bağlı olmadığı söyleniyor.

Hücre odalarında sergilenen fotoğraflar

Mahkûmlara çok az banyo yapma imkânı tanınıyormuş. Çoğu zaman da üzerindeki kıyafetlerle soğuk sulara sokuluyor ve sonra ıslak kıyafetleri üzerinde kuruyana kadar dışarda tutuluyorlarmış. Bu arada buranın soğuğunun ne denli dayanılmaz olduğunu düşünmek lazım. Ben kat kat giyinmiş olmama rağmen bu ayaz nedeniyle hasta olmak üzereyim. O masum insanlarsa ıslak kıyafetle kim bilir ne kadar süre bu soğuğa maruz bırakıldı…

Hücre odalarında sergilenen fotoğraflar

Ölüm kapısı

Ölüm kapısı denen 500 metre uzunluğundaki dapdaracık yoldan geçen mahkûmlar, idam edilmeye götürülüyormuş. Dünya tarihine ibret olarak geçen, yürürken bile tüylerimin ürperdiği ve kalbimin sıkıştığı bu yolu; mahkûmlar hangi hislerle yürümüştür diye düşünmekten kendimi alamıyorum. Bitmek bilmeyen bu karanlık, Terezin toplama kampında tarihin kara deliklerinden biri olarak kalacak.

Ölüm kapısı

İnsanı en derin etkileyen yerlerden biri de duvarlarında mermi delikleri görülen idam alanı. Mahkeme ilamı olmadan burada pek çok mahkûm öldürülmüş. Ruhumu isyan ettiren, asla kabullenemediğim bu insanlık dışı zulmü, insan bedenindeki hangi canlıların yapabildiğini anlayamıyorum.

İdam alanı

İdam alanı

İdam alanı

Küçük Hisar’da gestaponun sinema salonu olarak kullandığı yerde özel bir propoganda filmi izledik. Mahkûmlara zorla, Burası harika bir yer, ben burada çok mutluyum, dedirterek bir film çekmişler. Yalandan gülümseyen mahkûmlar, buranın gerçekle alakası olmayan sahte yüzünü tüm dünyaya duyurmak üzere kullanılmış. Film öyle özenle hazırlanmış ki sanırsınız insanlar burada cennette yaşıyor!

Mahkûmların kişisel eşyalarını görmek de oldukça yaralayıcıydı.

Mahkûmların kişisel eşyaları

Mezarlık

Son olarak Küçük Hisar’ın dışında kalan, mahkûmların yakıldığı krematoryumu ve mezarlığı görüyorsunuz.

Mezarlık

Mezarlık

Mezarlık

Krematoryum

Terezin krematoryumun içinde bir morg var. Söylenene göre burada mahkûmlar canlı kobay olarak kullanılmış. SS subaylarının savaşta ne soğuklukta suya ne kadar dayanabileceğini test etmek için buzların içinde bekletilen mahkûmlardan tutun da; daha pek çok deney, mahkûmların üzerlerinde yapılmış.

Deney yatağı

Yakıldıkları makinaları anlatmayaysa benim ruh hâlim müsaade etmiyor.

Mahkûmlar burada yakılmış

Terezin, gördüğüm ilk toplama kampıydı. Aynı Auschwitz toplama kampı gibi burası da dayanması zor bir yer. İnsan doğasının bu derece nefret dolu, narsist ve psikopat olabileceğini kitaplardan okumakla gözünle görmek arasında çok fark var. Terezin toplama ve yok etme kampı, insanı insanlığından utandırıyor…