Eğer bir İran turu yapmak istiyorsanız ve bu gezinizde sadece tek bir yere gidecekseniz o yer binlerce yıllık tarih ve köklü bir kültür yansıtan Persepolis olmalı. Bu yazımda ilk dünya imparatorluğunu kuran Persler’in kendilerine yakışan başkenti Persepolis’ten ve yakınındaki Pasargad ve Nakş-ı Rüstem’den bahsedeceğim.

Persepolis turu – Pasargad

Persler’in Kampı anlamına gelen Pasargad, Persepolis kurulana kadar imparatorluğun askeri merkezi konumundaymış. Şiraz’dan 110 km uzakta bulunan Pasargad’da Akamenid (Pers) İmparatoru Kuruş ve eşinin mezarı bulunuyor. Akamenidler döneminde mezarın çevresindeki bahçeler Büyük İskender tarafından yok edilmiş. Yine de burası UNESCO Dünya Kültür Mirası listesine girmiş.

Pasargad

Persepolis turu – Nakş-ı Rüstem

Nakş-ı Rüstem, Şiraz’ın 55 km uzağında bulunuyor.

Nakş-ı Rüstem

Burada dört büyük Akamenid kralının (sağdan sola sırayla Sarkis, Büyük Darius, I. Ardeşir ve II. Darius) dağa oyulmuş mezarları, mezarların altında da Sasaniler tarafından yapılmış rölyefler var.

Nakş-ı Rüstem

Mezarların sol tarafında kule şeklindeki yapıya Kabe-i Zerdüşt yani Zerdüştler’in Kâbesi deniyor. Yani Zerdüştler Pasargad’a gelmekle kalmıyor, bir de hacı oluyorlar.

Nakş-ı Rüstem Kabe-i Zerdüşt

Nakş-ı Rüstem’den ayrılasımız gelmedi. Oldukça etkileyici olan kaya mezarlarıyla pek zor vedalaştık.

Nakş-ı Rüstem

Persepolis turu – Nakş-ı Recep

Nakş-ı Recep, Sasani İmparatorluğu’nun erken döneminden 4 farklı rölyefe ev sahipliği yapıyor. İki rölyef Sasani devletinin hükümdarı I. Şapur tarafından, bir rölyef Zerdüştçü din adamı Kartir tarafından, bir rölyef de Sasani hükümdarı I. Ardeşir tarafından yaptırılmış. Nakş-ı Recep, Nakş-ı Rüstem ile mukayese edilmeyecek kadar küçük bir alanda bulunuyor.

Nakş-ı Recep Kaynak:Wikipedia (Philippe Chavin (Simorg) – Yükleyenin kendi çalışması, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=1186115)

Persepolis

Şiraz’a gelince ziyaret edilmesi gereken en önemli yer kuşkusuz ki ilk dünya imparatorluğunu kuran Persler’in kendilerine yakışan başkenti Persepolis’tir. Şiraz’ın 50 km uzağında yer alan ve Pers İmparatorluğu’nun başkenti olan Persepolis, M.Ö 6 yüzyıl sonlarına doğru Pers Kralı I. Darius tarafından kurulmuş. Darius görkemli imparatorluğunda birçok krallığı kendisine bağlamış. Bu yüzden de Krallar Kralı unvanını almış.

Persepolis

İranlılar bu tarihi yere Taht-ı Cemşid yani Cemşid’in Tahtı adını vermişler. Burası yazlık saray ve tören alanı olarak kullanılmak üzere yapılmış.

Persepolis

Darius’tan sonra tahta çıkan I. Ardeşir (Artakserkses), I. Sarkis (Xerkes) ve Kuruş şehri büyütmüş. Harika anıtlarla doldurmuş. Merdivenlerden çıktıktan sonra karşılaşılan görkemli Tüm Milletlerin Kapısı’nda borular çalınarak önemli ziyaretçilerin gelişi duyurulurmuş. Bu kapı I. Sarkis zamanında yapılmış.

Kral Darius halkı huzuruna Apadana Sarayı’nda kabul ediyormuş. Apadana antik şehirlerin hiçbirinde görülmeyen 10.000 kişilik bir tören salonuna sahip. Salonun yapımında kullanılan bloklar Mısır’daki taş ocaklarından getirilmiş. Apadana merdivenlerinin bir kısmında Persler’in ve Medler’in saraya kabul edilişi, diğer kısmında başka milletlerin saraya kabul edilişi resmedilmiş.

Persepolis – Apadana Sarayı

Persepolis
Persepolis
Persepolis
Persepolis

Antik alanın arka kısmında kalan tepede III. Ardeşir (Artaxerxes) ve eşinin, daha uzağındaki tepede II. Ardeşir (Artaxerxes) ve eşinin mezarları var.

Persepolis

Persepolis Makedonyalı Büyük İskender tarafından tarihin tozlu sayfalarına gömülmüş. İskender Zerdüşt dinini yasaklamış. Bütün Avesta kitaplarını yaktırmış. Bugünkü kalıntılar ise Persepolis’in sadece küçücük bir kısmı.

Persepolis

Zerdüştlük nedir?

Zerdüştlük nedir bilir misiniz? M.Ö 6. yüzyılda Zerdüşt adlı bir düşünür İran’daki çoklu tanrıcılığa karşı çıkarak tek tanrı inancını ön plana çıkaran bir öğreti başlatmış. Bu dinde insanların öldükten sonra dirilip Ahura Mazda’nın huzuruna çıkarılarak sorgulanacağına inanılıyormuş. M.Ö 600 ile M.S 650 yılları arasında Zerdüştlük Pers İmparatorluğu’nun resmi dini olmuş. Zerdüştlük dininin kutsal kitabı ise gatalar adı verilen dörtlüklerinin toplandığı Avesta’dır.

Zerdüşlüğün 3 temel ilkesi var: İyi düşün, iyi söyle, iyi davran. Zerdüştlük felsefesinde su, toprak, ateş kutsal sayılıyor. Ateşe, aydınlığa veya Güneş’e bakılarak ibadet ediliyor. Işığın ve aydınlıkların Tanrı Ahura Mazda’nın fiziksel temsili olduğuna inanılıyor. Bununla ilişkili olarak ateşin iyi ve kötüyü birbirinden ayıran Tanrısal bir güce sahip olduğu düşünülüyor.

Persepolis

UNESCO Dünya Mirası listesinde yer alan Persepolis’i gezmek bir masal diyarında olmak gibi. Böylesine zengin bir tarihin içinde olabilmek ise her gezginin hayali olsa gerek. O zaman ben de artık bir hayalini daha gerçekleştirmiş, binlerce yıllık tarihin içinde gezinmiş şanslı bir gezginim.