Tharros Antik Kenti – Sardinya’da Denizle İç İçe Bir Medeniyet

İtalya’nın Sardinya Adası’nın batı kıyısında, Sinis Yarımadası’nın ucunda yer alan Tharros Antik Kenti; Akdeniz dünyasının en etkileyici arkeolojik alanlarından biri. Burayı özel kılan yalnızca binlerce yıllık geçmişi değil, antik kalıntıların doğrudan denize açılıyor olması. Tharros’ta tarih vitrinlerinde değil, rüzgârın ve dalgaların arasında yaşıyor.

Tharros’un kuruluşu M.Ö 8. yüzyıla, Fenikeliler’e dayanıyor. Doğu Akdeniz’den gelen bu denizci tüccarlar, bölgenin stratejik konumunu fark ederek burada önemli bir ticaret kolonisi kurmuş. Zamanla Kartacalılar’ın, ardından Romalılar’ın hâkimiyetine giren kent; yüzyıllar boyunca Sardinya’nın en canlı limanlarından biri olmuş.

Tharros’un şehir planlaması Fenike-Punik (Latince’de Punik, Pön için kullanılıyor. Pön de Kartaca uygarlığının Akdeniz’de egemen olduğu zamanı ifade ediyor.) kökenli. Roma döneminde Tharros; planlı şehir yapısı, sütunlu caddeleri (cardo ve decumanus), hamamları, tapınakları ve nekropol alanlarıyla klasik bir Akdeniz kent kimliği kazanmış. Günümüzde gezdiğimiz kalıntıların büyük kısmı da Roma dönemine ait. Ancak yine de kentin çok katmanlı geçmişi her adımda hissediliyor.

Şehirde su olması hayati önem taşıyormuş. Ancak temiz su bulmak hep bir sorunmuş. Fenikeliler ve onlardan sonra gelen Kartacalılar, bu sorunu yer altı su havzaları (bagnarola) kazarak çözmüş. Romalılar da şehrin merkezine yakın, ana caddelerin kesiştiği noktada Castellum Acquae’de sonlanan bir su kemeri inşa etmiş. Tipik Roma taş işçiliğiyle yapılan binanın temelleri ve kaldırımın bir kısmı hâlâ görülebiliyor.

Tharros’un kaderi Orta Çağ’da değişmiş. Arap akınları ve korsan tehditleri nedeniyle kent yavaş yavaş terk edilmiş. Halk daha güvenli olan iç kesimlere, bugünkü Oristano çevresine taşınmış. İlginç bir şekilde Tharros’tan alınan pek çok taş ve sütun, Oristano’daki Orta Çağ yapılarında yeniden kullanılmış. Günümüzde Tharros; kalabalık şehirlerden uzak, rüzgârın ve denizin sesine bırakılan bir arkeolojik alan olarak varlığını sürdürüyor.

Tharros Antik Kenti’nde gezilecek yerler listesi

Tharros’u Sardinya Adası’ndaki diğer antik alanlardan ayıran en çarpıcı özellik, denizle kurduğu doğrudan ilişki. Antik sütunlar ve yapı temelleri, neredeyse sahil çizgisine kadar uzanıyor. Bazı günler dalgalar, kalıntıların hemen dibinde kırılıyor. Bu da Tharros’a neredeyse yarı batık bir şehir hissi veriyor. Aslında bu durum da bir tesadüf değil. Çünkü Tharros, bir liman kenti olarak tasarlanmış; ticaret, balıkçılık ve deniz yoluyla kurulan ilişkiler de kentin ekonomik ve kültürel temelini oluşturmuş.

Antik kent içinde dolaşırken Roma hamamlarının kalıntıları, tapınak temelleri ve mozaik parçaları dikkat çekiyor. Özellikle iki sütunlu tapınak alanı, Tharros’un en çok fotoğraflanan noktalarından biri. Nekropol alanlarıysa Fenike ve Roma gömü gelenekleri hakkında önemli ipuçları sunuyor.

Burada yürürken yalnızca anıtsal yapıları değil, günlük yaşamın izlerini de görüyorsunuz. Sokak planları, su kanalları, taş döşemeleriyle Tharros; büyük bir imparatorluk vitrini olmaktan çok, yaşayan bir liman kenti gibi.

Su Muru Mannu Tepesi

Tunç Çağı’nda Su Muru Mannu Tepesi, bir Nurajik yerleşim yeriymiş. Fenikeliler, şehri kurarken terk edilmiş Nurajik köyünün tepesini bir açık hava tapınağı yapmak için kullanmış. Tapınakta tanrıça Astarte’ye sunulan yakılmış çocuk ve hayvan kalıntılarının bulunduğu kül kapları, Nurajik köyünün büyük taşlarının yakınında bulunmuş. Pön döneminde, kül kaplarının yanına veya yerine birçok dikili taş yerleştirilmiş. Büyük surlar güçlendirilmiş. Dış ve iç surlar, derin bir hendekle ayrılmış. Romalılar buraya gelince tepeyi yıkmış, dikili taşları başka binalarda yeniden kullanmış, hendek de mezarlık olarak kullanılmış. Günümüzde hâlâ kumun içine yarı gömülü bazı lahitler görülebiliyor. Romalılar ayrıca tepeye bir amfitiyatro inşa etmiş. Ne yazık ki bu amfitiyatrodan günümüze büyük bir taş çemberinden başka bir iz ulaşmamış.

Tharros Şehir Merkezi

Tharros Antik Kenti’nin merkezinde birkaç tapınağın temelleri bulunuyor.

İlki, esas olarak kumtaşından oyulan bir alana sahip olan Semitik tapınağın yanında yer alan anıtsal tapınak.

Yolun diğer tarafında, suya yakın bir yerde, iki sütunlu alan bulunuyor. Tharros’ta başka sütunlar bulunmadığı için bunlar alanın sembolü hâline gelmiş.

Tapınakların yanında, merkezin her iki tarafında Roma hamamları var. Bunların en büyüğü Terme di Convento Vecchio olarak adlandırılıyor.

En uçta, San Giovanni Kulesi’nin tepesinde, henüz ziyaretçilere açık olmayan küçük bir tapınak daha var.

İspanyol Kulesi Tepesi

Arkeolojik sit alanının girişinin önünde büyük bir burç kalıntısı bulunuyor. Bu yapının bir Bizans kalesi olduğu kesinleşti. Tepenin üzerinde, İspanyollar tarafından Sardinya’yı Araplar’a karşı savunmak için inşa edilen San Giovanni Kulesi bulunuyor. Tepenin bir zamanlar bir tapınak içeren şehrin akropolü olduğu sanılıyor.

Capo San Marco

Punik nekropolü, Capo San Marco’yu kule tepesine bağlayan kara parçasının hemen ötesinde bulunuyor. Ancak buradaki mezar odalarının bir kısmı; sadece yağmacı define avcılarına değil, aynı zamanda deniz ve rüzgâra da yenik düşmüş. İkinci bir nekropol, Tharros’un kuzey tarafındaki San Giovanni evlerinin yakınında yer alıyor.

Giovanni Marongiu Şehir Müzesi

Cabras kasabasında yer alan Giovanni Marongiu City Museum, Tharros ve çevresindeki Sinis bölgesinde bulunan tarihî eserlerden oluşan bir koleksiyona ev sahipliği yapan bir arkeoloji müzesi.

Museo Archeologico e Storico Artistico

Oristano’da bulunan Museo Archeologico e Storico Artistico “Antiquarium Arborense”, Tharros’tan ve çevresinden çıkarılan pek çok arkeolojik parçayı kronolojik olarak sunuyor.

Tharros’u gezmek, klasik bir antik kent ziyaretinden çok daha farklı bir deneyim sunuyor. Burada sınırlar net: Bir yanda tarih, diğer yanda uçsuz bucaksız Akdeniz… Özellikle gün batımına doğru ışık yumuşadığında, taşlar altın rengine bürünüyor ve kent âdeta nefes almaya başlıyor. Bu yüzden Tharros, yalnızca tarih meraklıları için değil; yavaşlamayı, hissetmeyi ve manzarayla bağ kurmayı sevenler için de özel bir durak.

Sardinya’da Nurajik miras, Roma kentleri ve doğal güzellikler çok. Ancak Tharros, tarihle manzaranın bu kadar iç içe geçtiği nadir yerlerden biri. Burada geçmiş, yalnızca anlatılmıyor; yürürken, dururken ve denize bakarken hissediliyor.